რეზიუმე

1. საკონსტიტუციო სასამართლოში „ქართული ოცნებისა“ და მისი სატელიტი ფრაქციების წარმომადგენელი ე.წ. პარლამენტის წევრების კონსტიტუციური სარჩელი სამი ძირითადი პროევროპული პარტიის - „ერთიანობა - ნაციონალური მოძრაობის“, „კოალიციის ცვლილებეისთვის“ და „ძლიერი საქართველო - ლელოს“  (ასევე, პოტენციურად სხვა პარტიების) საქმიანობის კონსიტუციურობისა და აკრძალვის შესახებ^[1] წარმოადგენს ივანიშვილისა და „ქართული ოცნების“ რეჟიმის ძალისხმევას, რომ გზიდან ჩამოიშოროს ძირითადი კონკურენტები. ამ მიზნის მიღწევის შემთხვევაში, ამ ქვეყანაში ყოველგვარ აზრს დაკარგავს ნებისმიერი მომავალი არჩევნები და დასრულდება წარმომადგენლობითი დემოკრატია.
2. კონსტიტუციური სარჩელი წინააღმდეგობაშია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შეხედულებებთან პლურალისტური პოლიტიკური გარემოს უზრუნველყოფის საქმეში პარტიების როლის თაობაზე, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ჩამოყალიბებულ პრაქტიკასთან, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეისა და ვენეციის კომისიის ფუნდამენტურ პრინციპებთან, რომლებიც დემოკრატიულ საზოგადოებაში პარტიების თავისუფლებას ეხება.
3. აღნიშნული პრინციპების თანახმად, პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა შესაძლებელია მხოლოდ როგორც უკიდურესი ზომა, რომელიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ ისეთ ვითარებაში, როდესაც პარტიის საქმიანობის გაგრძელების შემთხვევაში, დემოკრატიას მყისიერი და რეალური საფრთხე ემუქრება, რომლის თავიდან აცილება სხვა, ნაკლებ რადიკალური ზომის გამოყენების შემთხვევაში შეუძლებელია.
4. სწორედ ასეთი მკაცრი მიდგომის გამო, ისტორიულად, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საკუთრივ პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა გამართლებულად მხოლოდ სამ საქმეში ცნო, რომელთაგან ერთი ეხებოდა გერმანიის კომუნისტურ პარტიას, ერთი თურქეთის რადიკალური ისლამისტური მიმართულების პარტიას, და ერთიც ბასკური ტერორისტული ორგანიზაცია „ეტა“-ს მეთოდების გამამართლებელ პარტიას. ყველა სხვა შემთხვევაში პოლიტიკური პარტიების აკრძალვა ან რეგისტრაციაზე უარი დემოკრატიულ საზოგადოებაში არააუცილებელ ზომად იქნა მიჩნეული.
5. კონსტიტუციური სარჩელი არის მოკლებული მტკიცებულებით საფუძველს. ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც მას თან ერთვის, არის ე.წ. პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნა, კომისიისა, რომელიც კონსტიტუციის და პარლამენტის რეგლამენტის დარღვევით შეიქმნა და რომლის მანდატი შორს სცილდება პარლამენტის რეგლამენტით დადგენილ ჩარჩოებს, რის გამოც ამ კომისიის დასკვნას იურიდიული ძალა არა აქვს.
6. კონსტიტუციურ სარჩელში მოსარჩელეების შეფასებები არ შეესაბამება პარტიის აკრძალვის თაობაზე კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული ნორმის მიზნებსა და შემადგენლობას. კერძოდ უკიდურესად არადამარწმუნებელი და დაუსაბუთებელია მოსარჩელეების მსჯელობა, რომ თითქოს მოპასუხე პარტიების საქმიანობა კონსტიტუციის აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული არაკონსტიტუციური მიზნების - საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფის, ან ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის მიზნების განხორციელებას ემსახურებოდა. შესაბამისად, სარჩელი მოკლებულია იურიდიულ საფუძველს.
7. 2004-2012 წლებში მოქმედი ხელისუფლების დროს ცალკეული თანამდებობის პირების მიერ ჩადენილი კანონსაწინააღმდეგო ქმედებები ვერ შეერაცხება ვერცერთ მოპასუხე პოლიტიკურ პარტიას.
8. დოკუმენტი, 2008 წელს რუსეთის აგრესიის და მასთან დაკავშირებულ მოვლენებზე საუბრისას აკეთებს ისეთ დასკვნებსა და შეფასებებს, რომლებიც საფრთხეს უქმნის ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობას მის საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში. მასში განვითარებული მსჯელობა, სულ მცირე, რევერანსია რუსეთის ფედერაციის მიმართ და, მეტიც,  სახელმწიფოს ინტერესების წინააღმდეგ მიმართული ქმედებაა.
9. მიგვაჩნია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ უარი უნდა თქვას ამ კონსტიტუციური სარჩელის განსახილველად მიღებაზე, ანდა, თუ მან მაინც მიიღო იგი განსახილველად, უარი უნდა თქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

1. თეორიული ნაწილი

1. კონსტიტუციის ნორმა

10. საქართველოს კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტში, რომელიც არის გამოყენებული სამი პოლიტიკური პარტიის აკრძალვისათვის, განცხადებულია:

„დაუშვებელია ისეთი პოლიტიკური პარტიის შექმნა და საქმიანობა, რომლის მიზანია საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფა, ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევა ან რომელიც ეწევა ომის ან ძალადობის პროპაგანდას, აღვივებს ეროვნულ, ეთნიკურ, კუთხურ, რელიგიურ ან სოციალურ შუღლს. დაუშვებელია პოლიტიკური პარტიის შექმნა ტერიტორიული ნიშნით.“

11. კონსტიტუციის იმავე 23-ე მუხლის მე-4 პუნქტში კი აღნიშნულია:

„პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა შეიძლება მხოლოდ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ორგანული კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით.“

12. შემდეგ ნაწილში გაანალიზებულია კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შემადგენლობა და მისი ნიშნები, რომელთა არსებობის დამტკიცების მცდელობასაც აქვს ადგილი წარმოდგენილ კონსტიტუციურ სარჩელში.

2. ნორმის შემადგენლობა

13. კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული ნორმის შემადგენლობის ნიშნებია:

ა) პირველი წინადადების პირველი ალტერნატიული მოდელი:

1. აკრძალული ქმედება: ისეთი პოლიტიკური პარტიის შექმნა და საქმიანობა,
2. რომლის მიზანია:

• საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა;
• ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფა;
• ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევა;

ბ) პირველი წინადადების მეორე ალტერნატიული მოდელი:

1. აკრძალული ქმედება: ისეთი პოლიტიკური პარტიის შექმნა და საქმიანობა;
2. რომელიც:

• ეწევა ომის ან ძალადობის პროპაგანდას;
• აღვივებს ეროვნულ, ეთნიკურ, კუთხურ, რელიგიურ ან სოციალურ შუღლს;

გ) მეორე წინადადება:

1. აკრძალული ქმედება: პოლიტიკური პარტიის შექმნა
2. ტერიტორიული ნიშნით

14. სარჩელი ეყრდობა მხოლოდ კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტის პირველი წინადადების პირველ ალტერნატიულ მოდელს. პირველი წინადადების მეორე ალტერნატიული მოდელი და მეორე წინადადებით გათვალისწინებული ქმედება სარჩელის საფუძვლებად მითითებული არ არის. ამდენად, შემდგომი ანალიზი შეეხება მხოლოდ პირველი წინადადების პირველ ალტერნატიულ მოდელს.
15. კონსტიტუციის 23-ე მუხლის პირველი წინადადების პირველი ალტერნატიული მოდელი მიუთითებს, რომ აკრძალულია ისეთი პარტიის შექმნა და საქმიანობა, რომელიც მიზნად ისახავს:

ა) საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობას ან ძალადობით შეცვლას;

ბ) ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფას;

გ) ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევას.

16. კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტის პირველი წინადადებაში განცხადებულია, რომ დაუშვებელია რომელიმე აკრძალული მიზნის მქონე პარტიის შექმნა და საქმიანობა. კავშირი „და“ თითქოს იმაზე მიუთითებს, რომ თუ პარტია შეიქმნა რომელიმე აკრძალული მიზნით, მაგრამ ის რეალურად ამავე მიზნით არ საქმიანობს, ასეთი პარტია აკრძალვას არ ექვემდებარება; ან, თუ პარტია საქმიანობს აკრძალული მიზნით, მაგრამ ის ამ მიზნით არ შექმნილა, არც ასეთი პარტიის აკრძალვაა შესაძლებელი.
17. შესაბამისად, პირველ რიგში, საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა განმარტოს, მოცემულ შემთხვევაში კავშირი „და“ ორი სხვადასხვა ქმედების - „შექმნის“ და „საქმიანობის“ კუმულაციურად არსებობას მოითხოვს, თუ ალტერნატიულად რომელიმე მათგანის დამტკიცება საკმარისია.
18. არსად მთელ სარჩელში მინიშნებაც კი არ არის იმაზე, რომ იმ სამი პარტიისგან, რომლის აკრძალვასაც მოითხოვენ მოსარჩელეები, რომელიმე მათგანი რომელიმე აკრძალული მიზნით შეიქმნა. რაიმე ფაქტი ან არგუმენტი ამ გარემოების არსებობის დასამტკიცებლად სარჩელში მითითებული არ არის.
19. რაც შეეხება მოპასუხე პარტიების თითქოსდა აკრძალული მიზნებით საქმიანობას, ასეთის დამტკიცების უსუსური მცდელობის შესახებ იხ. ამ ანალიზის F ქვეთავი.

3. ნორმის იურიდიული ბუნება

ა) ნორმის პრევენციული ხასიათი

20. სისხლისსამართლებრივი ნორმებისგან განსხვავებით, საქართველოს კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტი წარმოადგენს არა სადამსჯელო, არამედ პრევენციული ხასიათის ნორმას. მისი მიზანია დემოკრატიისა და კონსტიტუციური წყობილების დაცვა რეალური და მყისიერი საფრთხისგან და არა ანგარიშსწორება წარსულში ჩადენილი ქმედებებისთვის.

ბ) საფრთხის რეალურობა

21. როგორც ქვემოთ, C ქვეთავში მითითებული და აღწერილი საერთაშორისო სტანდარტებით არის დადგენილი, პარტიის აკრძალვა უნდა იყოს უკიდურესი ზომა, რომელიც მხოლოდ ისეთ უკიდურეს შემთხვევაში უნდა იქნეს გამოყენებული, როდესაც დემოკრატიის დაცვა სხვა საშუალებებით შეუძლებელია. აქედან გამომდინარე, საფრთხე, რომელიც დემოკრატიას ემუქრება და რომლისგან დასაცავადაც არის შექმნილი კონსტიტუციის ეს ნორმა, უნდა იყოს რეალური. ილუზორული და რეალურობას მოკლებული საფრთხე არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს პარტიის მიმართ უკიდურესი ზომის გამოყენებას - მის აკრძალვას.

გ) საფრთხის მყისიერება

22. საფრთხე უნდა იყოს არა მხოლოდ რეალური, არამედ მყისიერიც, ამწუთიერი, და არა ისეთი, რომელიც შეიძლება წლების შემდეგ წარმოიშვას. საფრთხის მყისიერება თავის თავში მოიცავს მის განგრძობადობასაც. შეიძლება საფრთხე წარსულშიც არსებობდა, მაგრამ მხოლოდ 10-15 წლის წინანდელი ფაქტების არსებობდა ვერ გახდება საკმარისი საფუძველი პარტიის აკრძალვისთვის, თუ არ დამტკიცდა, რომ პარტია დღესაც, თავისი წესდებით, იდეოლოგიით ან მისი ლიდერების განმეორებადი განცხადებებით ადვოკატირებს ძალადობას, როგორც პოლიტიკურ მეთოდს. 

დ) ანტიკონსტიტუციური მიზანი

23. დემოკრატიისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპების უგულებელყოფა, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება, ადამიანის უფლებების დარღვევა, საბიუჯეტო თანხების ფლანგვა და მითვისება არის კლასიკური სისხლის სამართლის დანაშაულები, რისთვისაც არსებობს ინდივიდუალური პასუხისმგებლობის მექანიზმი. იმისთვის, რომ ამ ქმედებებმა პარტიის აკრძალვის საფუძველი შექმნას, მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს არა მხოლოდ პარტიის წარმომადგენლების მიერ დანაშაულის ჩადენის ფაქტი, არამედ ისიც, რომ ამ დანაშაულების ჩადენით დამნაშავეები კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფის, ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის მიზნებს ემსახურებოდნენ.

ე) შერაცხვა

24. ზემოთ დასახელებული ანტიკონსტიტუციური მიზნების განხორციელებისკენ მიმართული ქმედებები მთლიანად პარტიას უნდა მიეწერებოდეს, მას უნდა შეერაცხებოდეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში პასუხისმგებლობა ასეთი დანაშაულებისთვის სისხლის სამართლის სფეროში დარჩება და ვერ გახდება პარტიის აკრძალვის კონსტიტუციური საფუძველი.

2. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს უწინდელი გადაწყვეტილებები

25. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დღემდე პოლიტიკური პარტიის აკრძალვის თაობაზე სარჩელი არასდროს განუხილავს. შესაბამისად, ამგვარი საქმეების განხილვის პრაქტიკა მას არ გააჩნია.
26. თუმცა, კონსტიტუციის 23-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსის განმარტებისათვის ფუნდამენტური მნიშვნელობისაა გადაწყვეტილება საქმეზე „გიორგი ლაბაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“.^[2] მართალია, აღნიშნული დავა ეხებოდა პარტიის რეგისტრაციის ფორმალურ მხარეს (წევრთა სავალდებულო რაოდენობას), სასამართლოს მიერ დადგენილი ზოგადი კონსტიტუციური სტანდარტი რელევანტურია წინამდებარე სარჩელის ანალიზისთვის. კერძოდ, სასამართლომ გამოიყენა მკაცრი შეფასების ტესტი და მკაფიოდ დაადგინა, რომ:

„...საქართველოს კონსტიტუციის 23-ე მუხლი გამორიცხავს სახელმწიფოს რაიმე სხვა ფორმით ჩარევის შესაძლებლობას პოლიტიკურ პარტიათა საქმიანობის შინაარსობრივი რეგულირების კუთხით. სხვა შემთხვევაში, აზრს დაკარგავდა თავად კონსტიტუციის მიერ პოლიტიკურ პარტიათა განსაკუთრებულ როლზე ხაზგასმა დემოკრატიული მმართველობის განხორციელებისა და პლურალისტური პოლიტიკური გარემოს უზრუნველყოფის კონტექსტში.“^[3]

27. გარდა ამისა, კონსტიტუციის 23-ე მუხლით გათვალისწინებული მკაცრი ტესტის პრაქტიკული გამოყენებისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ასევე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ კიდევ ერთ საქმეზე დადგენილ ფუნდამენტურ პრინციპებს, რომლებიც გამორიცხავს პარტიების აკრძალვის პროცესის პოლიტიკურ ანგარიშსწორებად ქცევას.
28. საქმეზე „ნოდარ მუმლაური საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“^[4] სასამართლომ იმსჯელა პასუხისმგებლობის გავრცელების კონსტიტუციურ ფარგლებზე და დაადგინა, რომ დაუშვებელია ადამიანების განხილვა არა სამართლის სუბიექტებად, არამედ ობიექტებად - პოლიტიკური მიზნების მიღწევის საშუალებად. სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო ბლანკეტური აკრძალვები, რომლებიც ეფუძნება კოლექტიური პასუხისმგებლობის პრინციპით პირის წარსულ სტატუსს ან კუთვნილებას,  მისი ინდივიდუალური ბრალის დადგენის გარეშე, რადგან ეს წარმოადგენს ადამიანის ღირსების (მე-17 მუხლი) შელახვას და პირის ინსტრუმენტალიზაციას პოლიტიკური მიზნებისთვის..^[5]
29. ამრიგად, ლაბაძის და მუმლაურის საქმეების ერთობლივი ანალიზი ქმნის კონსტიტუციურ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც პარტიის აკრძალვა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ: ა) არსებობს 23-ე მუხლის ამომწურავი საფუძვლები; ბ) პასუხისმგებლობა არის ინდივიდუალური და არა კოლექტიური.

3. კონსტიტუციური სარჩელის საერთაშორისო სტანდარტებით გამართლების წარუმატებელი მცდელობა

1. მითითებები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე

30. მოსარჩელეები ცდილობენ თავიანთი დაუსაბუთებელი მოთხოვნა სამი პარტიის აკრძალვის თაობაზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით გაამართლონ. ამისათვის მათ კონტექსტიდან ამოგლეჯილად მოაქვთ ციტატები ევროპული სასამართლოს რამდენიმე გადაწყვეტილებიდან.^[6]
31. მაგალითად, ე.წ. „თავდაცვისუნარიანი დემოკრატიის“ კონცეფციის თაობაზე მოსარჩელეები წერენ:

„ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, მართალია, პოლიტიკური პარტიები პლურალიზმისა და დემოკრატიის სწორად ფუნქციონირების უზრუნველყოფის მხრივ არსებით როლს ასრულებენ და მათ მიმართ გატარებული, უფლების შემზღუდველი ღონისძიებები გავლენას ახდენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-11 მუხლით გათვალისწინებულ გაერთიანების თავისუფლებასა და ზოგადად დემოკრატიაზე სახელმწიფოში,მაგრამ სახელმწიფოს სათანადო ღონისძიებების გატარება თვითონ დემოკრატიის დაცვის უზრუნველსაყოფადაც ევალება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტების მიხედვით, „დემოკრატიას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა და უნარი, საკუთარი თავი დაიცვას“. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებებში სწორედ თავდაცვისუნარიანი დემოკრატიის კონცეფციაზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს არ მოეთხოვება პოლიტიკური პარტიის მიერ კონვენციასა და დემოკრატიასთან შეუსაბამო პოლიტიკის გასატარებელი კონკრეტული ნაბიჯის გადადგმას დაელოდოს; კერძოდ, თუ სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანომ პოლიტიკური პარტიის მიერ დემოკრატიისთვის საფრთხის შემცველი პოლიტიკის გატარების რისკი სათანადოდ დაადასტურა, სახელმწიფო უფლებამოსილია აღკვეთოს ასეთი პოლიტიკის გატარება. ამგვარი ღონისძიების განხორციელებას სახელმწიფოს ავალდებულებს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი მუხლიც, რომლის თანახმადაც, სახელმწიფოს აკისრია თავისი იურისდიქციის ფარგლებში მყოფი ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის პოზიტიური ვალდებულება.“^[7]

32. ციტირებული ტექსტი შეიცავს მითითებებს ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე საქმეებში „ჟდანოკა ლატვიის წინააღმდეგ“^[8], „ჰერი ბატასუნა და ბატასუნა ესპანეთის წინააღმდეგ“^[9], და „რეფაჰ პარტიზი (კეთილდღეობის პარტია) თურქეთის წინააღმდეგ“.^[10]
33. სტრასბურგის სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის საკითხებში გაუთვითცნობიერებელ ადამიანს ზემოთ ციტირებული ტექსტიდან შეიძლება შეექმნას ყალბი შთაბეჭდილება, რომ თითქოს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს დადგენილი აქვს აბსოლუტური წესი, რომ “დემოკრატიას” ნებისმიერ შემთხვევაში შეუძლია „დაიცვას თავი“, მაგალითად, ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის გზით, რომ მას შეუძლია არ დაელოდოს ასეთი პარტიებისგან კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმას და სხვ.
34. სიყალბე იმაში კი არ მდგომარეობს, რომ ასეთი რამ ევროპულ სასამართლოს არასდროს უთქვამს, არამედ იმაში, რომ მოსარჩელეები არაფერს ამბობენ ციტირებული საქმეების კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე, შესაბამის ქვეყნებში არსებულ პოლიტიკურ და სამართლებრივ კონტექსტზე, იმ ქვეყნების მიერ დაწესებული აკრძალვების კანონიერ საფუძვლებზე და, რაც მთავარია, თუ რამდენად ჰგავს საქართველოში შექმნილი საერთო მდგომარეობა და ამ კონსტიტუციური სარჩელით აკრძალვას ქვემდებარე სამი ოპოზიციური პარტიის მიზნები და საქმიანობა ევროპული სასამართლოს მითითებული საქმეების ფიგურანტი პარტიების მიზნებსა და საქმიანობას.
35. ამის თაობაზე დეტალურად  საუბარი შემდეგ თავში გვექნება. აქ მხოლოდ ზოგადად ვიტყვით, რომ მითითებული საქმეები ეხებოდა, შესაბამისად, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის მემკვიდრე ლატვიურ პარტიულ ორგანიზაციას, ბასკური ტერორისტული ორგანიზაცია „ეტა“-ს მხარდამჭერ პარტიას და ჯიჰადის პროპაგანდისტულ თურქულ პარტიას.

2. სტრასბურგის სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი პარტიების აკრძალვის საკითხში

ა) ზოგადი პრინციპები

36. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის („კონვენცია“) მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ყველას აქვს მშვიდობიანი შეკრებისა და სხვებთან გაერთიანების თავისუფლება, მათ შორის, პროფესიული კავშირების შექმნისა და მათში გაერთიანების უფლება საკუთარი ინტერესების დასაცავად. იმავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელების შეზღუდვა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კუმულაციურად არსებობს შეზღუდვის შემდეგი სამი პირობა:

ა) შეზღუდვა გათვალისწინებულია კანონით;

ბ) შეზღუდვა ემსახურება გარკვეულ ლეგიტიმურ მიზნებს, როგორებიცაა ეროვნული უშიშროების ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესები, უწესრიგობის ან დანაშაულის აღკვეთა, ჯანმრთელობისა თუ მორალის ან სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა;

გ) შეზღუდვა აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, რაც ნიშნავს, რომ უნდა არსებობდეს: შეზღუდვის „მწავე საზოგადოებრივი საჭიროება“, შემზღუდველი ზომები უნდა იყოს დეკლარირებული „ლეგიტიმური მიზნის პროპორციული“ და შეზღუდვის სასარგებლოდ მოტანილი არგუმენტები უნდა იყოს „რელევანტური და საკმარისი“.

37. ევროპული სასამართლოს განმარტებით, დემოკრატია ევროპული საჯარო წესრიგის ფუნდამენტური დამახასიათებელი ნიშანია. კონვენციის პრეამბულიდან გამომდინარე, არსებობს მკაფიო კავშირი კონვენციასა და დემოკრატიას შორის.^[11] დემოკრატიის ჯეროვნად ფუნქციონირებისთვის კი აუცილებელია პოლიტიკური პარტიების არსებობა.^[12] შესაბამისად, როდესაც საქმე ეხება პარტიების აკრძალვას, ასეთი ზომები აზიანებს არა მხოლოდ გაერთიანების თავისუფლებას, არამედ საკუთრივ დემოკრატიას.^[13]
38. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, ევროპულ სასამართლოს მიაჩნია, რომ როდესაც საქმე ეხება პოლიტიკურ პარტიებს, კონვენციის მე-11 მუხლში მითითებული გამონაკლისები ვიწროდ უნდა განიმარტოს და მხოლოდ დამაჯერებელი და ძალზე მნიშვნელოვანი მიზეზები შეიძლება დაედოს საფუძვლად პარტიებზე დაწესებულ შეზღუდვებს. ამ საკითხთან დაკავშირებით ხელმომწერ სახელმწიფოებს მხოლოდ შეზღუდული დისკრეცია გააჩნიათ.^[14] შესაბამისად, რადიკალური ზომები, როგორიცაა მთელი პოლიტიკური პარტიის გაუქმება და მისი ლიდერებისთვის, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, მსგავსი საქმიანობის აკრძალვა შეიძლება მიღებულ იქნას მხოლოდ ყველაზე სერიოზულ შემთხვევებში.^[15] გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც გაერთიანება შეიძლება დასაბუთებულად იქნეს მიჩნეული ძალადობის კერად ან დემოკრატიის პრინციპების უარყოფის მქადაგებლად, ძნელია დემოკრატიის სახელით მიღებული უკიდურესი ზომების შეთავსება კონვენციის სულისკევთებასთან, რომლის მიზანია პოლიტიკური შეხედულებების გავრცელების უზრუნველყოფა ნებისმიერი მშვიდობიანი ან კანონიერი გზით.^[16]
39. პოლიტიკური პარტია, რომლის ლიდერები  აქეზებენ ძალადობას ან ქადაგებენ პოლიტიკას, რომელიც პატივს არ სცემს დემოკრატიას ან მიზნად ისახავს დემოკრატიის განადგურებას და დემოკრატიაში აღიარებული უფლებებისა და თავისუფლებების შელახვას, ვერ მოითხოვს დაცვას იმ სანქციებისგან, რომლებიც შეიძლება აღნიშნული მიზეზების გამო იქნეს დაწესებული.^[17]
40. ევროპულმა სასამართლომ ჩამოაყალიბა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც უნდა იყოს მხედველობაში მიღებული იმ საკითხის გადაწყვეტისას, არსებობდა თუ არა პოლიტიკური პარტიის აკრძალვის „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება“:

ა) არსებობდა თუ არა ჯეროვანი მტკიცებულებები, რომ დემოკრატიას მყისიერი და გარდაუვალი საფრთხე უმუქრებოდა;

ბ) პოლიტიკური პარტიის ლიდერებისა და წევრების ქმედებები და გამოსვლები შეერაცხებოდა თუ არა მთლიანად პარტიას;

გ) პარტიისთვის შერაცხული ქმედებები და გამოსვლები ქმნიდნენ თუ არა ერთ მთლიან საზოგადოებრივ მოდელს, რომელიც ეწინააღმდეგება „დემოკრატიული საზოგადოების“ პრინციპებს.^[18]

ბ) ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის ან რეგისტრაციაზე უარის კონვენციის მე-11 მუხლთან შესაბამისობის თაობაზე

ბ.1 სხვადასხვა ქვეყნების კომუნისტური პარტიების აკრძალვის ან რეგისტრაციაზე უარის საკითხი

41. პირველი საქმე, რომელშიც საქმე ეხებოდა პოლიტიკური პარტიის გაუქმების შესახებ შიდა სასამართლოების გადაწყვეტილების კონვენციასთან შესაბამისობას, იყო საქმე სახელწოდებით, „გერმანიის კომუნისტური პარტია გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის წინააღმდეგ.“^[19] რადგან ამ საქმეზე ევროპულმა სასამართლომ უარი თქვა კონვენციის მე-11, ისევე, როგორც მე-9 და მე-10 მუხლების გამოყენებაზე, ამ საქმის კონკრეტული გარემოებები მიმოხილულია ქვემოთ, მე-3 ქვეთავში. აქ აღვნიშნავთ მხოლოდ, რომ საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული კონვენციის მე-17 მუხლის საფუძველზე.
42. კომუნისტური გერმანიის კომუნისტური პარტიის საჩივრისგან განსხვავებით, ევროპულმა სასამართლომ სხვა გადაწყვეტილებები მიიღო რამდენიმე სხვა სახელმწიფოს მიმართ წარმოებულ საქმეებში, რომლებიც ასევე კომუნისტურ პარტიებს ეხებოდა.
43. მაგალითად, საქმეში „თურქეთის ერთიანი კომუნისტური პარტია და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“, ევროპულმა სასამართლომ ვერაფერი აღმოაჩინა აკრძალული პარტიის წესდებასა და სხვა დოკუმენტებში ისეთი, რაც ასეთ ზომას კონვენციის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის კონტექსტში გაამართლებდა, მით უმეტეს, რომ პარტია აიკრძალა მანამდე, სანამ ის საქმიანობას შეუდგებოდა.^[20] მაგალითად, არგუმენტი, რომ თითქოს თურქეთის ერთიანი კომუნისტური პარტია სხვა კლასებთან შედარებთ პროლეტარიატის უპირატესობას ქადაგებდა, თავად თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლომ უარყო.^[21]
44. თურქეთის ხელისუფლების არგუმენტზე, რომ პარტია აკრძალვას იმსახურებდა მარტო იმიტომ, რომ მისი სახელწოდება შეიცავდა სიტყვას „კომუნისტური“, სასამართლომ უპასუხა, რომ სხვა, რელევანტური და საკმარისი საფუძვლების გარეშე, მხოლოდ სახელწოდების გამო პარტიის აკრძალვა დაუშვებელია.^[22] ხოლო, სახელმწიფოს მეორე არგუმენტზე, რომლის თანახმად, ეს პარტია ქურთი ერის სეპარატისტულ მისწრაფებებსა და თურქეთის სახელმწიფოს გაყოფის მიზნებს ემსახურებოდა, სასამართლომ განაცხადა, რომ პარტიის წესდებაში მითითებული იყო, რომ პარტია იზრუნებდა ქურთული პრობლემის მშვიდობიანი, დემოკრატიული და სამართლიანი გადაწყვეტისათვის, რათა ქურთ და თურქ ხალხებს შეძლებოდათ თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრებში თავისუფლად თანაცხოვრება, თანასწორი უფლებების საფუძველზე, და საერთო ინტერესებზე დაფუძნებული დემოკრატიული გარდაქმნების პერსპექტივით. ასეთი რამ კი სეპარატიზმის გაღვივებად ვერ ჩაითვლებოდა.^[23]
45. საქმეში „Partidul Comunistilor (Nepeceristi) და უნგურეანუ რუმინეთის წინააღმდეგ“ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის მე-11 მუხლთან შეუსაბამოდ მიიჩნია ბუქარესტის სააპელაციო სასამართლოს უარი, რეგისტრაციაში გაეტარებინა რუმინეთის კომუნისტური პარტიის არაწევრი “კომუნისტების პარტია” (PCN).^[24]
46. სასამართლომ არ გაიზიარა სახელმწიფოს არგუმენტი, რომ „კომუნისტების პარტია“, მიზნად ისახავდა რა კომუნისტურ დოქტრინაზე დაფუძნებული „ჰუმანური“ სახელმწიფოს მშენებლობას, სინამდვილეში გულისხმობდა, რომ 1989 წელს ჩაუშესკუს რეჟიმის დამხობის შემდეგ რუმინეთში ჩამოყალიბებული კონსტიტუციური და სამართლებრივი წესრიგი „არაჰუმანური“ იყო და არ ეფუძნებოდა ჭეშმარიტ დემოკრატიას. ამ პარტიის ლიდერის განცხადებებშიც კი, რომლებიც თავისთავად სასამართლოს განხილვის საგანი ვერ იქნებოდა, რადგან რეგისტრაციაზე უარის შემდეგ იყო გაკეთებული, ხელისუფლების მიმართ მათი კრიტიკული და ზოგჯერ მტრული ფრაზეოლოგიის მიუხედავად, არაფერი იყო ისეთი, რაც პოლიტიკური მიზნებისთვის ძალადობისკენ ან დემოკრატიის დამხობისკენ მოწოდებად შეიძლებოდა მიჩნეულიყო. პირიქით, პარტიის თავმჯდომარის განცხადებებში ცხადად იკვეთებოდა, რომ იგი თავისუფალი და მრავალპარტიული არჩევნების და სხვათა პოლიტიკური შეხედულებების მიმართ შემწყნარებლური პოლიტიკური სისტემის მომხრე იყო.
47. სასამართლო რუმინეთის წარმომადგენელს არც იმაში დაეთანხმა, რომ თითქოს „კომუნისტების პარტია“ მხარს არ უჭერდა ქვეყნის სუვერენიტეტს. პარტიის სადამფუშნებლო დოკუმენტისა და პროგრამის ანალიზის საფუძველზე სტრასბურგის სასამართლომ მიიჩნია, ამ დოკუმენტებში ხაზგასმულია პარტიის მხარდაჭერა სახელმწიფო სუვერენიტეტის, ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის, სამართლებრივი და კონსტიტუციური წესრიგის, დემოკრატიისა და პოლიტიკური პლურალიზმის, საყოველთაო არჩევნებისა და პოლიტიკური საქმიანობის თავისუფლების მიმართ და არსად ფიქსირდება მოწოდებები ძალადობისკენ, ამბოხისკენ, დემოკრატიული პრინციპების უარყოფისკენ ან „პროლეტარიატის დიქტატურის“ დამყარებისკენ^[25].
48. მეტიც, ეს სადამფუძნებლო და პროგრამული დოკუმენტები შეიცავდა კრიტიკულ განცხადებებს ყოფილი კომუნისტური პარტიის მიერ 1989 წლამდე ჩადენილ დანაშაულების და მის შემდგომაც განხორციელებული პოლიტიკის მიმართ.^[26] ამ და სხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაადგინა, რომ „კომუნისტების პარტიის“ რეგისტრაციაზე უარი არ წარმოადგენდა „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროებას“,^[27] არ იყო დეკლარირებული ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი და, აქედან გამომდინარე, არ იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.^[28]
49. მეორე მხრივ, კიდევ ერთ რუმინულ საქმეში, რომელშიც მომჩივნები რუმინეთის კომუნისტური პარტია და მისი ხელმძღვანელი იყვნენ, სასამართლომ ზემოთ აღწერილი „კომუნისტების პარტიის“ საქმისგან განსხვავებული გადაწყვეტილება მიიღო და დაადგინა, რომ მომჩივანი პარტიის რეგისტრაციაზე უარის გამო კონვენციის მე-11 მუხლის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.^[29]
50. განსხვავება იმაში მდგომარეობდა, რომ მომჩივნები უბრალოდ მარქსისტული იდეოლოგიის პარტიის დაფუძნებას კი არ ისახავდნენ მიზნად, არამედ 1989 წლამდე მოქმედი ტოტალიტარული კომუნისტური რეჟიმის დროინდელი კომუნისტური პარტიის მემკვიდრეობაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას. გარდა ამისა, პარტიის წესდებაში პირდაპირ იყო მითითებული, რომ პარტიის მიზანია სოციალისტური საზოგადოების შექმნა, რომელიც უპირატესად წარმოების საშუალებებზე სოციალისტური საკუთრების პრიცნიპებზე იქნებოდა აგებული.^[30] ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ რეგისტრაციაზე უარის თაობაზე სახელმწიფოს მიერ წარმოდგენილი მიზეზები „რელევანტური და საკმარისი“ იყო, ხოლო, გამოყენებული ზომები - „ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი“.^[31]
51. ბალტიის ქვეყნების ტერიტორიაზე მოქმედი კომუნისტური პარტიების აკრძალვის საკითხი, როგორც ასეთი, სტრასბურგის სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ გამხდარა. თუმცა, საქმეში, რომელიც ლატვიის კომუნისტური პარტიის წევრისათვის პასიური საარჩევნო ხმის ჩამორთმევის საკითხის განხილვას ეხებოდა, სასამართლომ, მხედველობაში მიიღო რა ისტორიული კონტექსტი - მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტი, საბჭოთა ჯარების მიერ ბალტიის ქვეყნების ოკუპაცია, კომუნისტური პარტიის უკიდურესად ნეგატიური როლი არა მარტო ამ მოვლენებთან მიმართებით, არამედ ლატვიის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგაც, როდესაც ამ პარტიამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო 1991 წლის იანვრის და აგვისტოს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობებში - დაასკვნა, რომ ასეთი ზომა თვითნებური ან დისპროპორციული არ იყო.^[32]

ბ.2 თურქეთის ეთნიკური ქურთების უფლებებთან დაკავშირებული პარტიების აკრძალვის საკითხი

52. როგორც ზემოთ აღინიშნა, „თურქეთის კომუნისტური პარტიის“ საქმეში კომუნისტური პარტიის, როგორც ასეთის კანონიერებასთან ერთად, მსჯელობის საგანი იყო ეთნიკური ქურთების პრობლემა და ამასთან დაკავშირებით პარტიის აკრძალვის კონვენციის მე-11 მუხლთან შესაბამისობა.^[33]
53. იგივე ხასიათის პრობლემას ჰქონდა ადგილი საქმეში „იაზარი და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“, სადაც ევროპული სასამართლოს მსჯელობის საგანი გახდა თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ „ხალხის შრომის პარტიის“ აკრძალვა.^[34] საკონსტიტუციო სასამართლოს დასკვნით, პარტიის წარმომადგენლები მიზნად ისახავდნენ „თურქეთის სახელმწიფოს ორად გახლეჩას“, ეთნიკური „თურქების და ქურთების ცალკე სახელმწიფოებად დაყოფას“ და, შესაბამისად, „თურქეთის ეროვნული და ტერიტორიული მთლიანობის განადგურებას.“ საკონსტიტუციო სასამართლოს თქმით, „ხალხის შრომის პარტია“ ტერორისტული ორგანიზაცია “ქურთისტანის მუშათა პარტიის“ მიერ ჩადენილ ტერორისტულ აქტებს „საერთაშორისო ომის“ აქტებად ასაღებდა.^[35] ამიტომაც მიიღო გადაწყვეტილება მისი დაშლის შესახებ“.^[36]
54. ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა, რომ თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს არ უმსჯელია მის მიერ აკრძალული პარტიის სადამფუძნებლო და პროგრამული დოკუმენტების კონსტიტუციასა და კანონთან შესაბამისობაზე, არამედ თავისი გადაწყვეტილება მხოლოდ პარტიის წარმომადგენლების განცხადებების საფუძველზე გამოიტანა.^[37] ევროპულმა სასამართლომ ვერ აღმოაჩინა აკრძალული პარტიის წარმომადგენლების განცხადებებში რაიმე ისეთი, რაც შეიძლებოდა პოლიტიკური მიზნებისთვის ძალადობის წახალისებად ან ტერორისტული აქტების მიმართ შემწყნარებლობად მიჩნეულიყო.^[38]
55. რაც შეეხება, სეპარატიზმში ბრალდებას, სასამართლომ დაადგინა, რომ პარტიის წარმომადგენლების განცხადებები მხოლოდ ქურთი ერის თვითგამორკვევას, საკუთარ ენაზე ლაპარაკის უფლებას და სხვა ამგვარ საკითხებს ეხებოდა, რაც სახელმწიფოს ტერიტორიულ მთლიანობას და დემოკრატიას საფრთხეს არ უქმნიდა.^[39] სასამართლოს თქმით, არც მეტისმეტად კრიტიკული განცხადებები თურქეთის შეიარაღებული ძალების მიერ განხორციელებულ ანტიტერორისტულ ოპერაციებთან დაკავშირებით არ შეიძლებოდა გაიგივებულიყო ქურთების შეიარაღებული ჯგუფების საქმიანობასთან.^[40] შესაბამისად, ევროპული სასამართლოს დასკვნით, მოცემულ შემთხვევაში ისეთი „მკაცრი“ ზომა, როგორიც იყო პარტიის აკრძალვა, არ იყო განპირობებული „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროებით“ და, ამდენად, არ იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.^[41]
56. მანამდეც და შემდგომშიც მსგავსი გადაწყვეტილებები იქნა მიღებული რამდენიმე სხვა თურქულ საქმეშიც.^[42]

ბ.3 ყოფილ კომუნისტურ ქვეყნებში არაკომუნისტური პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის ან რეგისტრაციაზე უარის შესახებ გადაწყვეტილებების შესაბამისობა კონვენციის მე-11 მუხლთან

57. ერთ საქმეში ბულგარეთის წინააღმდეგ, ევროპულმა სასამართლომ განიხილა მაკედონური უმცირესობის ინტერესების წარმომადგენელი პარტიის აკრძალვის კონვენციის მე-11 მუხლთან შესაბამისობის საკითხი.^[43] ბულგარეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს შესაბამის გადაწყვეტილებაში განცხადებულ იქნა, რომ ეს პარტია სეპარატისტული იდეების გავრცელებით იყო დაკავებული და, აქედან გამომდინარე, საფრთხეს უქმნიდა ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობას. თუმცა, ევროპულმა სასამართლომ ვერ აღმოაჩინა პარტიის ხელმძღვანელების ან წევრების განცხადებებში რაიმე ისეთი, რაც შეიძლებოდა კვალიფიცირებულიყო, როგორც ძალადობისკენ მოწოდება ან დემოკრატიის პრინციპების უარყოფა.^[44] საკონსტიტუციო სასამართლო დაეყრდნო პარტიის მიერ მოწყობილ შეკრებებს, მისი ლიდერების გამოსვლებს, პრესკონფერენციებს, წერილებს, რუკებსა და სხვა მასალებს, რომლებშიც ნათქვამი იყო, რომ ბულგარეთში არსებობს მაკედონიური უმცირესობა, რომ შესაბამისი - პრინის რეგიონი არ იყო ბულგარეთის ნაწილი და ამასთან დაკავშირებით გარკვეული მშვიდობიანი მოთხოვნები იყო დაყენებული.^[45]
58. ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა, რომ თუნდაც დამტკიცებულიყო, რომ აკრძალული პოლიტიკური პარტია პრინის რეგიონის ავტონომიას ან სულაც ბულგარეთისგან გამოყოფას ითხოვდა, ეს ავტომატურად არ ნიშნავდა იმას, რომ ეს პარტია დემოკრატიის პრინციპების საწინააღმდეგოდ მოქმედებდა. სასამართლომ გაიმეორა უწინდელ მსგავს საქმეზე გამოყენებული ფრაზა:

„…ის ფაქტი, რომ ადამიანების გარკვეული ჯგუფი მოითხოვს ავტონომიას, ან სულაც ქვეყნის ტერიტორიის ნაწილის გამოყოფას - რითაც ფუნდამენტური კონსტიტუციური და ტერიტორიული ცვლილებების განხორციელებას ითხოვს - ავტომატურად ვერ გამოდგება შეკრების აკრძალვის გამართლებად.“^[46]

სასამართლოს თქმით, ამის ანალოგიურად, სეპარატისტული იდეების გავრცელება ვერ გამოდგება საკმარის საფუძვლად პოლიტიკური პარტიის აკრძალვისათვის. მისივე სიტყვებით:

„პოლიტიკური პარტიის მიერ ავტონომიის მოთხოვნა ან ქვეყნის ტერიტორიიდან ნაწილის გამოყოფის მოთხოვნაც კი არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს, რათა, თუნდაც ეროვნული უსაფრთხოების მოტივით, გამართლებულ იქნეს მისი გაუქმება. სამართლის უზენაესობაზე დაფუძნებულ დემოკრატიულ საზოგადოებაში პოლიტიკურ იდეებს, რომლებიც არსებულ წესრიგს სადავოდ ხდის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება დემოკრატიის ძირითად პრინციპებს და ამ იდეების მშვიდობიანი საშუალებებით განხორციელებას ისახავს მიზნად, უნდა მიეცეს გამოხატვის შესაძლებლობა, მათ შორის, პოლიტიკურ პროცესში მონაწილების გზით... ის ფაქტი, რომ მომჩივანი პარტიის პოლიტიკური პროგრამა ბულგარეთის სახელმწიფოს მოქმედ პრინციპებსა და სტრუქტურებთან შეუთავსებლად იქნა მიჩნეული, არ ნიშნავს, რომ იგი შეუთავსებელია დემოკრატიის წესებთან და პრინციპებთან. დემოკრატიის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ შესაძლებელი იყოს სხვადასხვა პოლიტიკური პროგრამების წარმოდგენა და განხილვა, მათ შორის ისეთებისაც, რომლებიც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს სახელმწიფოს დღევანდელ მოწყობას, იმ პირობით, რომ ისინი არ უნდა აზიანებდნენ საკუთრივ დემოკრატიას.“^[47]

შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ პარტიის აკრძალვა არ იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში და ეწინააღმდეგებოდა კონვენციის მე-11 მუხლს.^[48]

59. საქმეში „ლინკოვი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“ ჩეხეთის ხელისუფლებამ „ლიბერალურ პარტიას“ რეგისტრაციაზე უარი უთხრა იმ მოტივით, რომ ეს პარტია თავის საწესდებო მიზნად აცხადებდა “ტოტალიტარული რეჟიმის სამართლებრივი მემკვიდრეობის გაუქმებას,“ კერძოდ, კომუნისტური რეჟიმის მიერ წარმომადგენლების მიერ ჩადენილი გარკვეული აქტების მიმართ დაუსჯელობის პოლიტიკის გაუქმებას, და რომ ასეთი მიზანი ეწინააღმდეგებოდა ჩეხეთის კონსტიტუციას.^[49]
60. სასამართლომ მიიჩნია, რომ პარტიის ამ პროგრამულ მიზანში არაფერი მიანიშნებდა იმაზე, რომ პარტია მის მიღწევას რაიმე სხვა საშუალებით, თუ არა კანონიერი და დემოკრატიული გზით აპირებდა.^[50] ამასთანავე, სასამართლომ კიდევ ერთხელ გაიმეორა თავისი პრინციპი, რომ რეგისტრაციაზე უარი არის უკიდურესი ზომა, რომელიც მხოლოდ ყველაზე სერიოზულ შემთხვევებში უნდა იყოს გამოყენებული. შესაბამისად, რეგისტრაციაზე უარი მიჩნეულ იქნა „ლეგიტიმური მიზნის არათანაზომიერ“ ზომად.^[51]
61. მოლდოვის სახელმწიფოს გადაწყვეტილება ამ ქვეყნის „ქრისტიან-დემოკრატიული ხალხის პარტიის“ თუნდაც ერთი თვით აკრძალვის შესახებ ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის მე-11 მუხლთან შეუსაბამოდ ცნო. ამ დროებითი აკრძალვის მიზეზი გახდა ამ პარტიის მიერ ორგანიზებული და ხელისუფლების მიერ უკანონოდ მიჩნეული დემონსტრაციები, რომელთა მიზანი სკოლებში რუსული ენის სავალდებულო სწავლების შესახებ ხელისუფლების გადაწყვეტილების გაპროტესტება იყო.^[52] მოლდოვის იუსტიციის სამინისტრომ და შემდგომში სასამართლოებმა პარტიის დროებითი აკრძალვის საფუძვლად სამი გარემოება დაასახელეს: ა) პარტიამ დემონსტრაცია ნებართვის გარეშე, „დადგენილი წესის დარღვევით“ ჩაატარა; ბ) დემონსტრაციაში მონაწილეობას ბავშვებიც ღებულობდნენ; გ) შეკრებაზე გაისმა ძალადობისკენ მოწოდებები.^[53]
62. დროებითი აკრძალვის პირველ მიზეზთან დაკავშირებით ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა, რომ შეკრების წესის დარღვევა, თუნდაც ასეთი რამ დამტკიცებული ყოფილიყო, ვერ მიიჩნეოდა  ოპოზიციური პარტიის თუნდაც დროებით აკრძალვის რელევანტურ და საკმარის საფუძვლად.^[54] მეორე მიზეზთან დაკავშირებით, სასამართლომ განაცხადა, რომ ბავშვების ყოფნა შეკრებაზე მათი მშობლების არჩევანის საკითხი იყო და ვერც ეს გარემოება მიიჩნეოდა პარტიის აკრძალვის რელევანტურ და საკმარის საფუძვლად.^[55] დაბოლოს, ვერც რაღაც მსუბუქი სიმღერის შესრულება შეიძლებოდა გონივრულად მიჩნეულიყო ძალადობისკენ მოწოდებად და პარტიის დროებითი აკრძალვის რელევანტურ და საკმარის საფუძვლად.^[56] მთლიანობაში, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ასეთი ზომები ქმნის „მსუსხავ ეფექტს“, არ არის განპირობებული „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროებით, და არ არის დეკლარირებული „ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი“. შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნით, პარტიის დროებითი აკრძალვით მოლდოვის ხელისუფლებამ დაარღვია კონვენციის მე-11 მუხლი.^[57]

ბ.4 საქმეები, რომლებშიც პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა არ იქნა მიჩნეული კონვენციის მე-11 მუხლის დარღვევად

63. პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა არ იქნა მიჩნეული კონვენციის მე-11 მუხლთან შეუსაბამოდ საქმეში „რეფაჰ პარტიზი (კეთილდღეობის პარტია) და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ“.^[58] საქმე ეხებოდა თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ პოლიტიკური პარტიის აკრძალვას, რომელიც, აღნიშნული სასამართლოს შეფასებით, საფრთხეს უქმნიდა თურქეთის კონსტიტუციით უზრუნველყოფილი სეკულარული სახელმწიფოს იდეას, რადგან თავის პროგრამულ მიზნად თურქეთის სახელმწიფოს შარიათის სამართალზე გარდაქმნა ჰქონდა დასახული და, შესაბამისად, პარტია ანტიკონსტიტუციური საქმიანობის ცენტრად იყო ქცეული.^[59] საკონსტიტუციო სასამართლო უმეტეს წილად დაეყრდნო კეთილდღეობის პარტიის თავმჯდომარის და სხვა წარმომადგენლების განცხადებებს.^[60]
64. მომჩივნები აცხადებდნენ, რომ როგორი განცხადებებიც არ უნდა ეკეთებინათ პარტიის წარმომადგენლებს პარტიის აკრძალვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე წლებით ადრე, სახელმწიფომ ვერ დაამტკიცა, რომ პარტია აკრძალვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის რეალურ საფრთხეს უქმნიდა თურქულ სეკულარიზმს და დემოკრატიას.^[61] ისინი ასევე ეჭვქვეშ აყენებდნენ პარტიის წარმომადგენლების მიერ გაკეთებული განცხადებებისთვის პასუხისმგებლობის პარტიისთვის დაკისრების საკითხსაც, რადგან, მათი თქმით, სწორედ ამ განცხადებების გამო ეს პირები პარტიიდან გარიცხულ იქნენ.^[62]
65. მომჩივნების პირველ არგუმენტთან დაკავშირებით, ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ განაცხადა, რომ აკრძალვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების დროისთვის კეთილდღეობის პარტიას ჰქონდა ხელისუფლებაში მოსვლის რეალური შესაძლებლობა.^[63] ამიტომაც, დიდმა პალატამ ჩათვალა, რომ დროის თვალსაზრისით ხელისუფლების მოქმედება არ სცდებოდა შეფასების თავისუფლების ფარგლებს.^[64]
66. რაც შეეხება პარტიის ხელმძღვანელის განცხადებების პარტიისათვის შერაცხვის შესაძლებლობას, სასამართლომ განაცხადა, რომ ასეთი რამ შესაძლებელი იყო, რადგან საქმე ეხებოდა არა პარტიის რიგით წევრს, არამედ პარტიის თავმჯდომარეს, რომელიც ამ რანგში ქვეყნის პრემიერმინისტრადაც იყო არჩეული. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტს, რომ ბატონ ერბაკანს, რომელიც იყო პარტიის თავმჯდომარე, არასდროს ჰქონდა ნათქვამი, რომ თავისი განცხადებებით ის თავის პირად აზრებს გამოხატავდა და არა პარტიისას.^[65] იგივე ეხებოდა პარტიის თავმჯდომარის მოადგილეს და სხვა მაღალი რანგის წარმომადგენლებსაც.^[66] შესაბამისად, ამ პირებით გამონათქვამები შეერაცხებოდა მთელ პარტიას.^[67]
67. პარტიის პროგრამულ მიზნებთან დაკავშირებით, დიდმა პალატამ განაცხადა, რომ შარიათის სამართალი დემოკრატიის ფუნდამენტურ პრინციპებთან შეუთავსებელია.^[68]
68. დიდმა პალატამ ასევე მიაქცია ყურადღება ბატონი ერბაკანის და სხვების განცხადებებს ჯიჰადის, ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მუსლიმთა შეიარაღების, მათ გულებში სიძულვილის გაღვივების, დასავლური მოდელის მომხრეთა მიმართ ღია მუქარისა  და სისხლისღვრის თაობაზე^[69] და გაიზიარა პალატის დასკვნა, რომ მართალია, პარტიის ლიდერებმა სამთავრობო დოკუმენტებში არ შეიტანეს მოწოდებები პოლიტიკური მიზნებისთვის ძალისა და ძალადობის გამოყენების შეახებ, მათ არ გადადგეს სწრაფი და პრაქტიკული ნაბიჯები, რათა გაემიჯნათ თავი პარტიის იმ წევრებისგან, რომლებიც საჯაროდ გამოხატავდნენ მხარდაჭერას პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ ძალის გამოყენების მიმართ.^[70]
69. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაადგინა, რომ პარტიის აკრძალვა წარმოადგენდა „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ და, შესაბამისად, იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში, რაც ნიშნავს, რომ კონვენციის მე-11 მუხლის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.^[71]
70. პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა ასევე არ იქნა კონვენციის მე-11 მუხლთან შეუსაბამოდ მიჩნეული საქმეში „ჰერი ბატასუნა და ბატასუნა ესპანეთის წინააღმდეგ“, რომელიც ეხებოდა ესპანეთის სასამართლოების მიერ ორი პოლიტიკური პარტიის აკრძალვას იმის გამო, რომ ისინი ბასკურ ტერორისტულ ორგანიზაცია „ეტა“-ს მხარდამჭერ პოლიტიკურ ორგანიზაციებად იქნენ მიჩნეული.^[72] კერძოდ, ესპანეთის უზენაესი სასამართლოს შეფასებით, ამ პარტიებმა არა მხოლოდ არ დაგმეს „ეტა“-ს მიერ განხორციელებული ტერორისტული აქტები, არამედ ისინი „ეტა“-ს „ტერორისტული სტრატეგიის ინსტრუმენტებს წარმოადგენდნენ“.^[73]
71. ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს ორგანიზაციები დახმარებას და პოლიტიკურ მხარდაჭერას უწევდნენ ტერორისტულ ორგანიზაციებს კონსტიტუციური წესრიგის დამხობისა ან სამოქალაქო მშვიდობის დარღევის საქმეში.^[74] სასამართლო დაეთანხმა ესპანეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს, რომ ამ პარტიების უარი დაეგმოთ ძალადობა ტერორიზმის ფონზე, რომელიც 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მძვინვარებდა ესპანეთში და რომელიც ყველა სხვა პარტიის მიერ იქნა დაგმობილი, წარმოადგენდა „ტერორიზმის მდუმარე მხარდაჭერას“.^[75]
72. აქედან გამომდინარე, ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ პარტიების გეგმები არ შეესაბამებოდა დემოკრატიული საზოგადოების იდეას და არსებით საფრთხეს უქმნიდა ესპანურ დემოკრატიას. შესაბამისად, მათი აკრძალვა განპირობებული იყო „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროებით“, იყო „ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი“ და, მაშასადამე, აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში. ამდენად, კონვენციის მე-11 მუხლის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.^[76]

გ) პარტიის ან სხვა სახის გაერთიანების აკრძალვის გამართლება კონვენციის მე-17 მუხლის საფუძველზე

73. იშვიათ შემთხვევებში ევროპული სასამართლო პარტიების ან სხვა გაერთიანებების გაუქმების შესახებ სახელმწიფოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებების კონვენციასთან შესაბამისობას განიხილავს არა კონვენციის მე-11 მუხლის, არამედ მე-17 მუხლის ჭრილში.
74. კონვენციის მე-17 მუხლში დადგენილია:

„ამ კონვენციის არცერთი დებულება არ შეიძლება განიმარტოს ისე, რომ იგი გულისხმობდეს რომელიმე სახელმწიფოს, ადამიანთა ჯგუფის ან ცალკეული პირის უფლებას, ეწეოდეს საქმიანობას ან ასრულებდეს მოქმედებას, რომელიც გამიზნულია, არარად აქციოს ამ კონვენციით გაცხადებული რომელიმე უფლება ან თავისუფლება, ანდა შეზღუდოს იგი იმაზე მეტად, ვიდრე ეს საკუთრივ კონვენციით არის გათვალისწინებული.“

75. მე-17 მუხლი კონვენციაში იმ მიზნით იქნა შეტანილი, რომ, როგორც ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა, „არ შეიძლება იმის გამორიცხვა, რომ რომელიმე პირმა ან ჯგუფმა ისარგებლოს კონვენციით ან მისი ოქმებით დაცული უფლებებით, რათა შეეცადოს მათგან გამოიყვანოს ისეთი ქმედების განხორციელების უფლება, რომელიც პრაქტიკაში უთანაბრდება კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებისა ან თავისუფლებების განადგურების მიზნის მქონე საქმიანობას; რაც დემოკრატიის დასასრულის საწინდარი გახდება.“^[77] „კონვენციასა და დემოკრატიას შორის არსებული ძალიან მკაფიო კავშირის გათვალისწინებით, არავის უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, ისარგებლოს კონვენციის დებულებებით, რათა დაასუსტოს ან გაანადგუროს დემოკრატიული საზოგადოების იდეალები და ფასეულობები.“^[78] სხვა სიტყვებით, მე-17 მუხლის საერთო მიზანია „არ მისცეს ნება ტოტალიტარული მიზნების მქონე ჯგუფებს, საკუთარი ინტერესებისთვის ბოროტად გამოიყენონ კონვენციის მიერ დადგენილი პრინციპები.“^[79] მე-17 მუხლი კავშირშია „საკუთარი თავის დაცვის უნარის მქონე დემოკრატიის“ იდეასთან.^[80]
76. მე-17 მუხლს ორმაგი ეფექტი აქვს. პირველი, იგი არ აძლევს შესაძლებლობას კონვენციის მხარე სახელმწიფოებს, გამოიყენონ კონვენციის რომელიმე დებულება იმ მიზნით, რათა მოსპონ კონვენციით დაცული უფლებები და თავისუფლებები. მეორე მხრივ, იგი არ აძლევს შესაძლებლობას მხარე სახელმწიფოებს დაეყრდნონ კონვენციის რომელიმე დებულებას იმ მიზნით, რათა შეზღუდონ ამ დებულებით დაცული უფლებები და თავისუფლებები უფრო მეტად, ვიდრე ამას კონვენცია უშვებს.^[81]
77. ისტორიულად პირველი და ჯერ-ჯერობით ერთადერთი საქმე, რომელშიც საკუთრივ პოლიტიკური პარტიის გაუქმების შესახებ შიდა სასამართლოების გადაწყვეტილების კონვენციასთან შესაბამისობა კონვენციის მე-17 მუხლის კონტექსტში იქნა განხილული, იყო საქმე სახელწოდებით, „გერმანიის კომუნისტური პარტია გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის წინააღმდეგ.“^[82]
78. ამ საქმეში მომჩივანი - გერმანიის კომუნისტური პარტია აცხადებდა, რომ გერმანიის ფედერალური საკონსტიტუციო სასამართლოს 1956 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილება, რომლითაც კომუნისტური პარტია დაშლას დაექვემდებარა და აიკრძალა, წინააღმდეგობაში იყო კონვენციის მე-9, მე-10 და მე-11 მუხლებთან.
79. სასამართლომ, ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის სახით, განაცხადა, რომ გერმანიის კომუნისტური პარტიის აკრძალვის საკითხს არ განიხილავდა კონვენციის მე-9, მე-10 და მე-11 მუხლების მეორე პუნქტებთან შესაბამისობის კუთხით, რადგან მოცემულ შემთხვევაში საქმე უნდა განხილულიყო კონვენციის მე-17 მუხლის დებულებიდან გამომდინარე.
80. ევროპულმა კომისიამ დადგენილად ცნო, რომ: 1) კომუნისტური პარტიის მიზანი იყო სოციალისტურ-კომუნისტური სისტემის დამყარება პროლეტარული რევოლუციისა და პროლეტარიატის დიქტატურის მეშვეობით; 2) გერმანიის კომუნისტური პარტია კვლავაც მისდევდა ამ პრინციპებს.
81. კომისიის თქმით, თუნდაც დამტკიცებულიყო, რომ პარტიის იმჟამინდელი საქმიანობა მიზნად ისახავდა ხელისუფლებაში მოსვლას მხოლოდ ისეთი კონსტიტუციური საშუალებებით, რომლებიც გათვალისწინებულია გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის ძირითად კანონში (კონსტიტუციაში), ეს სულაც არ ნიშნავდა, რომ პარტიას უარი ჰქონდა ნათქვამი მის ტრადიციულ მიზნებზე. პირიქით, საქმეში წარმოდგენილი განცხადებები ადასტურებდა გერმანიის კომუნისტური პარტიის თანმიმდევრულ ერთგულებას ამ მიზნების მიმართ.
82. კომისიის განცხადებით, პროლეტარიატის დიქტატურის დამყარება კონვენციასთან შეუსაბამო იყო, რადგან ასეთი რეჟიმი კონვენციით გათვალისწინებული უფლებებისა და თავისუფლებების მოსპობას გულისხმობდა, რაც ნიშნავდა, რომ კომუნისტური პარტიის საქმიანობა კონვენციის მე-17 მუხლით გათვალისწინებულ საქმიანობას წარმოადგენდა. შესაბამისად, საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული.
83. როგორც უკვე ითქვა, საკუთრივ პოლიტიკური პარტიის აკრძალვის გამართლება კონვენციის მე-17 მუხლის კონტექსტში მხოლოდ გერმანიის კომუნისტური პარტიის საქმეში განხორციელდა. თუმცა, არა პოლიტიკურ პარტიებთან, არამედ სხვა სახის გაერთიანებებთან დაკავშირებით მსგავს პრეცედენტებს ჰქონდა ადგილი.
84. მაგალითად, საქმეში „ჰიზბ-უთ-თაჰრირი და სხვები გერმანიის წინააღმდეგ“, პირველი მომჩივანი იყო ორგანიზაცია, რომლის სახელწოდება „თავისუფლების პარტიას“ ნიშნავდა და რომელიც თავის თავს უწოდებდა „გლობალურ ისლამურ პოლიტიკურ პარტიას და/ან რელიგიურ საზოგადოებას“, რომელიც 1953 წელს იერუსალიმში დაარსდა. ორგანიზაცია, თავისი ბეჭდვითი მასალების და მისი წარმომადგენლების საჯარო განცხადებების საშუალებით, ფართოდ მოუწოდებდა მუსლიმური ქვეყნების მაცხოვრებლებს, დაემხოთ თავიანთი მთავრობები და ისინი სახალიფოს ფორმით ჩამოყალიბებულ ისლამური სახელმწიფოთი შეეცვალათ.^[83] ორგანიზაცია გამუდმებით იმეორებდა, რომ ისრაელის სახელმწიფოს არსებობის უფლება არა აქვს, იგი უნდა განადგურდეს, ხოლო, ებრაელები უნდა ამოხოცონ.^[84]
85. ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა, რომ პირველი მომჩივანი ცდილობდა კონვენციის მე-11 მუხლი არა მისი ნამდვილი მიზნით, არამედ სულ სხვა, ისეთი მიზნებით გამოეყენებინა, რომლებიც აშკარა წინააღმდეგობაშია კონვენციის ფასეულობებთან, როგორებიცაა, განსაკუთრებით საერთაშორისო კონფლიქტების მშვიდობიანი გზით მოგვარება და ადამიანის სიცოცხლის ხელშეუხებლობის დაცვა. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი მომჩივანი ვერ ისარგებლებდა კონვენციის მე-11 მუხლის დაცვით.^[85]
86. სასამართლომ იგივე მიდგომა გაიმეორა კასიმახუნოვის და საიბატალოვის საქმეში, რომლებიც იმავე ორგანიზაცია „ჰიზბ-უთ-თაჰრირის“ წევრები იყვნენ.^[86]
87. კიდევ ერთ საქმეში ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა, რომ კონვენციის მე-11 და მე-10 მუხლების სიკეთეებით ვერ ისარგებლებდნენ ორგანიზაცია და მისი წარმომადგენელი, რომლებიც აგრესიული ანტისემიტიზმის პროპაგანდით, მუსლიმი იმიგრანტებისა და ჰომოსექსუალების მიმართ სიძულვილის და დისკრიმინაციის შემცველი განცხადებების გავრცელებით იყვნენ დაკავებულნი.^[87]

დ) პარტიების აკრძალვასთან დაკავშირებით ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლიდან გამოტანილი დასკვნები

88. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის დეტალური ანალიზი შემდეგი დასკვნების გაკეთების საფუძველს გვაძლევს:

• ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ხაზს უსვამს პოლიტიკური პლურალიზმის მნიშვნელობას: დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელია განსხვავებული პოლიტიკური იდეების გამოხატვა. განსაკუთრებული სიფრთხილით უნდა იქნეს გამოყენებული აკრძალვა, რათა იგი არ გადაიქცეს პოლიტიკური რეპრესიების ინსტრუმენტად.
• „აუცილებლობის“ ტესტი: პარტიების აკრძალვის ან რეგისტრაციაზე უარის საკითხებში სასამართლოს პრაქტიკა ხაზს უსვამს დემოკრატიულ საზოგადოებაში პარტიის აკრძალვის ან რეგისტრაციაზე უარის „აუცილებლობის“ დასაბუთებას. კერძოდ, დამტკიცებულ უნდა იქნეს, რომ აკრძალვა ან რეგისტრაციაზე უარი განპირობებული იყო „მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროებით“, რომ იგი დეკლარირებული ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი იყო და, რომ შემზღუდავი ზომა აკმაყოფილებდა ლეგიტიმურ მიზანთან „რელევანტურობისა და საკმარისობის“ მოთხოვნებს.
• პარტიის აკრძალვა მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევებშია გამართლებული: დემოკრატიულ საზოგადოებაში პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა ან რეგისტრაციაზე უარის თქმა „აუცილებელია“ მხოლოდ მაშინ, როდესაც:

ა) არსებობს ჯეროვანი მტკიცებულებები, რომ დემოკრატიული საზოგადოების სტაბილურობას მყისიერი და გარდაუვალი საფრთხე ემუქრება;

ბ) პოლიტიკური პარტიის ლიდერებისა და წევრების ქმედებები და გამოსვლები შეერაცხებ მთლიანად პარტიას;

გ) პარტიისთვის შერაცხული ქმედებები და გამოსვლები ქმნიან ერთ მთლიან საზოგადოებრივ მოდელს, რომელიც ეწინააღმდეგება „დემოკრატიული საზოგადოების“ პრინციპებს.

• მაგალითები, როდესაც პარტიის აკრძალვა გამართლებულად ჩაითვალა: პროგრამული მიზნები ან პარტიის ხელმძღვანელების ღია მოწოდებები პროლეტარიატის დიქტატურის დამყარებისკენ, შარიათის სამართლის შემოღებისა და ჯიჰადის წარმოებისკენ, ტერორისტული ორგანიზაციების მხარდაჭერისკენ ან ეროვნული, რასობრივი, რელიგიური ან სხვა შუღლის გაღვივებისკენ.
• უფლების ბოროტად გამოყენების აკრძალვა: იშვიათ შემთხვევებში პარტიის აკრძალვა შეიძლება გამართლებულ იქნეს კონვენციის მე-17 მუხლის საფუძველზე, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, იმ მიზნით, რათა სახელმწიფოებს, ჯგუფებს ან ცალკე აღებულ პირებს კონვენციის ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობა არ ჰქონდეთ.

89. ქვემოთ დეტალურად არის გაანალიზებული, თუ რამდენად მოახერხეს მოსარჩელეებმა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით დადგენილი და სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკით განმარტებული „აუცილებლობის“ ტესტის დაკმაყოფილება.

3. ვენეციის კომისიის სახელმძღვანელო პრინციპები

90. სტრასბურგის სასამართლოს მსგავსი პრინციპები აქვს ჩამოყალიბებლი ვენეციის კომისიას დოკუმენტში, სახელწოდებით „სახელმძღვანელო პრინციპები პარტიების დაშლასთან, აკრძალვასთან და სხვა ანალოგიურ ზომებთან დაკავშირებით“^[88], რომელშიც ვკითხულობთ:

„1. სახელმწიფოებმა უნდა აღიარონ, რომ ყველა ადამიანს აქვს პოლიტიკურ პარტიებში თავისუფლად გაერთიანების უფლება. ეს უფლება მოიცავს საჯარო ხელისუფლების ჩარევის გარეშე და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად პოლიტიკური შეხედულებების თავისუფლად გამოთქმას, ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების შესაძლებლობას. პოლიტიკური პარტიების რეგისტრაციის მოთხოვნა თავისთავად ამ უფლების დარღვევად არ ჩაითვლება.

2. ზემოხსენებული ადამიანის ძირითადი უფლებების განხორციელებაზე დაწესებული ნებისმიერი შეზღუდვა, რომელიც პოლიტიკური პარტიების საქმიანობას შეეხება, უნდა შეესაბამებოდეს ადამიანის უფლებათა დაცვის შესახებ ევროპული კონვენციისა და სხვა საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამის დებულებებს, როგორც ჩვეულებრივ ვითარებაში, ასევე საგანგებო მდგომარეობის დროს.

3. პოლიტიკური პარტიების აკრძალვა ან იძულებითი ლიკვიდაცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება გამართლდეს, თუ პარტია მხარს უჭერს ძალადობას ან იყენებს მას, როგორც პოლიტიკურ საშუალებას დემოკრატიული კონსტიტუციური წყობილების დასამხობად, რითაც საფრთხეს უქმნის კონსტიტუციით დაცულ უფლებებსა და თავისუფლებებს. მხოლოდ ის გარემოება, რომ პარტია კონსტიტუციის მშვიდობიან ცვლილებას ემხრობა, მისი აკრძალვისა ან ლიკვიდაციისთვის საკმარისი საფუძველი არ არის.

4. პოლიტიკური პარტია, მთლიანობაში, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას პასუხისმგებლად მისი წევრების ინდივიდუალურ ქცევაზე, თუ ეს ქცევა პარტიის მიერ პოლიტიკურ/საჯარო და პარტიულ საქმიანობაზე გაცემული უფლებამოსილების ფარგლებს სცილდება.

5. პოლიტიკური პარტიების აკრძალვა ან იძულებითი ლიკვიდაცია, როგორც განსაკუთრებულად უკიდურესი ზომა, უდიდესი სიფრთხილით უნდა იქნეს გამოყენებული. სანამ ხელისუფლება ან სხვა სახელმწიფო ორგანოები კვალიფიციურ სასამართლო ორგანოს პარტიის აკრძალვას ან ლიკვიდაციას მოსთხოვენ, მათ უნდა შეაფასონ, მოცემული ქვეყნის მდგომარეობიდან გამომდინარე, ნამდვილად წარმოადგენს თუ არა პარტია საფრთხეს თავისუფალი და დემოკრატიული პოლიტიკური წყობისთვის ან ინდივიდის უფლებებისთვის და შესაძლებელია თუ არა ამ საფრთხის თავიდან აცილება სხვა, ნაკლებად რადიკალური ზომებით.

6. პოლიტიკური პარტიების აკრძალვისა ან იძულებითი ლიკვიდაციისკენ მიმართული სამართლებრივი ზომები უნდა იყოს არაკონსტიტუციურად ცნობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგი და ჩაითვალოს პროპორციულობის პრინციპის შესაბამის გამონაკლისად. ნებისმიერი ასეთი ზომა უნდა ეფუძნებოდეს საკმარის მტკიცებულებებს, რომ სწორედ პარტია და არა მხოლოდ მისი ინდივიდუალური წევრები ახორციელენ პოლიტიკურ მიზნებს არაკონსტიტუციური საშუალებების გამოყენებით ან მათი გამოყენებისთვის მზადებით.

7. პოლიტიკური პარტიის აკრძალვის ან ლიკვიდაციის შესახებ გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს საკონსტიტუციო სასამართლომ ან სხვა შესაბამისმა სასამართლო ორგანომ, ისეთი პროცედურით, რომელიც უზრუნველყოფს სათანადო სამართლებრივი პროცესის, გამჭვირვალობისა და სამართლიანი სასამართლოს ყველა გარანტიას.“

4.      ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის რეზოლუცია 1308 (2002)

91. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის რეზოლიცია 1308 (2002), სათაურით „პოლიტიკური პარტიების შეზღუდვა ევროპის საბჭოს წევრ სახელმწიფოებში“ ევროპის საბჭოს თითოეულ წევრ ქვეყანას შემდეგ პრინციპებს უდგენს^[89]:

• პოლიტიკური პლურალიზმი თითოეული დემოკრატიული რეჟიმის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპია;
• პოლიტიკურ პარტიებზე დაწესებული შეზღუდვები ან მათი დაშლა უნდა ჩაითვალოს გამონაკლის ღონისძიებად, რომელსაც იყენებენ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შესაბამისი პარტია ძალადობას იყენებს ან საფრთხეს უქმნის სამოქალაქო მშვიდობასა და ქვეყნის დემოკრატიულ კონსტიტუციურ წესრიგს;
• თუ შესაძლებელია, უნდა გამოყენებულ იქნეს დაშლაზე ნაკლებად რადიკალური ზომები;
• პარტიას ვერ დაეკისრება პასუხისმგებლობა მისი წევრების იმ ქმედებებზე, რომლებიც ეწინააღმდეგება პარტიის წესდებას ან საქმიანობას;
• პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა ან დაშლა უნდა იყოს უკიდურესი ზომა, რომელიც გამოიყენება ქვეყნის კონსტიტუციური წესრიგის შესაბამისად და ისეთი პროცედურების საფუძველზე, რომლებიც უზრუნველყოფს სამართლიანი სასამართლოს ყველა აუცილებელ გარანტიას;
• კანონმდებლობა თითოეულ წევრ სახელმწიფოში უნდა შეიცავდეს კონკრეტულ დებულებებს, რათა შეუძლებელი იყოს პოლიტიკური ხელისუფლების მიერ პარტიების მიმართ შემზღუდავი ზომების  თვითნებურად გამოყენება.

92. კონსტიტუციურ სარჩელში ვენეციის კომისიის ან ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის ამ უმნიშვნელოვანეს დოკუმენტებზე მითითება საერთოდ არ არის.

4. არაკონსტიტუციური საკანონმდებლო ცვლილებების მიღება

93. სანამ უშუალოდ სარჩელის შეფასებაზე გადავიდოდეთ, აღსანიშნავია „ქართული ოცნების“ პარლამენტის მიერ შეტანილი ანტიკონსტიტუციური ცვლილებები კანონმდებლობაში, რომლებითაც მომზადდა ნიადაგი მომავალში მსგავსი სარჩელების საფუძველზე სხვა პარტიების აკრძალვის თაობაზე უფრო სწრაფი და მარტივი გადაწყვეტილებების მისაღებად. ამ ცვლილებების არაკონსტიტუციურობის შესახებ ჩვენმა ორგანიზაციამ ცალკე შეფასება გამოაქვეყნა.^[90]

5. კონსტიტუციური სარჩელის უსაფუძვლობა

1. მოპასუხეების შერჩევის კრიტერიუმები: პროევროპულობა და პოლიტიკურ პროცესებზე გავლენის ქონა

94. მოსარჩელეები სარჩელით ითხოვენ სამი პოლიტიკური პარტიის აკრძალვას. ესენი არიან:

• მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „ერთიანობა − ნაციონალური მოძრაობა“;
• მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „კოალიცია ცვლილებისთვის გვარამია მელია გირჩი დროა“;
• მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „ძლიერი საქართველო − ლელო, ხალხისთვის, თავისუფლებისთვის!“

95. მოსარჩელეთა მტკიცებით, „ზემოაღნიშნული პარტიების არაკონსტიტუციური მიზნების ერთიანობას ადასტურებს შემდეგი გარემოებები:

• აღნიშნული პოლიტიკური პარტიები საყოველთაო არჩევნების გზით არჩეულ ორგანოებში, საქართველოში მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებსა და ამ კონსტიტუციურ სარჩელში წარმოდგენილ არაკონსტიტუციურ ქმედებებში (მათ შორის, საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ წარმოებულ საბოტაჟში) წლების განმავლობაში თვისებრივად ერთნაირი პოზიციით წარმოჩინდებოდნენ, ქმნიდნენ საერთო მისწრაფებით მოქმედ კოალიციურ ერთობას და ერთიან ორგანიზმს და დღესაც ასე მოქმედებენ;
• აღნიშნული პოლიტიკური პარტიების ყოფილი ან მოქმედი ხელმძღვანელი პირები „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ ან მისი მონაწილეობით შექმნილი საარჩევნო ბლოკის წარდგენით არჩეულ იქნენ სხვადასხვა მოწვევის საქართველოს პარლამენტის წევრებად, „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობაში“ მათ ეკავათ სხვადასხვა პარტიული თანამდებობა, „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ მიერ ქვეყნის მართვის პერიოდში (2004-2012 წლებში) მათ ეკავათ სხვადასხვა მნიშვნელოვანი თანამდებობა (მათ შორის, პოლიტიკური თანამდებობა, სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობა) ან/და იმავე პერიოდში „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ მათი ხელშეწყობითა და მონაწილეობით ადამიანის უფლებების ხელყოფას ახორციელებდა.“^[91]

96. ამ განცხადებების სინამდვილესთან შეუსაბამობა დეტალურად არის ახსნილი შემდგომ ნაწილებში. აქ ვიტყვით მხოლოდ, რომ სარჩელში მცდელობაც კი არ არის იმისა, რომ თითოეულ პარტიასთან მიმართებით ცალ-ცალკე იქნეს ახსნილი, თუ რაში მდგომარეობს თითოუელი მათგანის ბრალი იმ ქმედებებში, რომლებიც 2004-2012 წლებში არსებულ ხელისუფლებას ბრალდება.
97. თუნდაც დავუშვათ, რომ რომელიმე ერთ პარტიას - მოცემულ შემთხვევაში, „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“, სადღაც შორეულ წარსულში მისი წარმომადგენლების მიერ განხორციელებული ქმედებების გამო შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა ისეთი უკიდურესი ზომის სახით, როგორიცაა პარტიის აკრძალვა (რის დამტკიცებასაც, როგორც ქვემოთ დავინახავთ, „ქართული ოცნების“ დეპუტაცია ვერაფრით ახერხებს), გაუგებარია, რატომ უნდა გაიზიარონ ასეთივე მკაცრი პასუხისმგებლობა სხვა პარტიებმაც, თუ აკრძალვას ქვემდებარე პარტიასთან მათ საერთო მხოლოდ ის აქვთ, რომ რომელიღაც ზოგად ან კონკრეტულ პოლიტიკურ საკითხებთან დაკავშირებით მსგავსი ხედვა და პოზიცია აქვთ.
98. მეტიც, მოსარჩელეები იმუქრებიან, რომ სხვა პარტიების აკრძალვასაც მოითხოვენ, თუ ისინი პოლიტიკურ პროცესებზე „არსებით“ გავლენს მოიპოვებენ, რაც, საარჩევნო ბარიერის გადალახვას უკავშირდება:

„ამასთანავე, გასათვალისწინებელია, რომ ზემოხსენებულ პოლიტიკურ პარტიებთან მჭიდროდ დაკავშირებულია სხვა პოლიტიკური პარტიებიც, როგორებიცაა „ელენე ხოშტარია − დროა“ და „გირჩი − მეტი თავისუფლება“, რომლებიც სინამდვილეში „კოალიცია ცვლილებისთვის გვარამია მელია გირჩი დროას“ შემადგენლობაში არიან, თუმცა, ფორმალურად, დამოუკიდებელ პარტიებადაც არიან რეგისტრირებული, აგრეთვე „კი ევროპას − სტრატეგია აღმაშენებელი“, „ევროპული საქართველო − მოძრაობა თავისუფლებისთვის“, „ფედერალისტური პარტია“, „საქართველოს რესპუბლიკური პარტია“ და სხვა ფიქტიური, ერთკაციანი და მცირე პარტიები. თუმცა, ვინაიდან მათ ამჟამად პოლიტიკაზე არსებითი გავლენა და საარჩევნო ბარიერის გადალახვის რეალური პერსპექტივა არ გააჩნიათ, ამ ეტაპზე მათი აკრძალვის აუცილებლობა არ იკვეთება. მათი არაკონსტიტუციურობის საკითხი დღის წესრიგში შეიძლება დადგეს მოგვიანებით, იმ შემთხვევაში, თუ ისინი პოლიტიკურ პროცესზე არსებით გავლენას შეიძენენ.“^[92]

99. შესაბამისად, თვალსაჩინოა არა „კონსტიტუციური წყობილების“ დაცვის წყურვილი, არამედ მოსარჩელეთა ახირებული მისწრაფება, რომ გაანადგურონ პროევროპული, ლიბერალური მიმართულების პოლიტიკური ოპოზიცია და ამით ხელოვნურად გზიდან ჩამოიშორონ მთავარი ოპონენტები. ოპოზიციური პარტიების აკრძალვა ქვეყანაში წარმომადგენლობითი დემოკრატიის დამხობას ნიშნავს, რადგან აქტიური ელექტორატის თითქმის ნახევარს (თუ ვიმსჯელებთ 2024 წლის არჩევნების ეგზიტპოლების შედეგებით და არა არჩევნების გამყალბებელი საარჩევნო ადმინისტრაციის მონაცემებით) ერთმევა არჩევანის შესაძლებლობა.

2. სარჩელის მტკიცებულებითი საფუძვლის არარსებობა: ე.წ. პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის არაკონსტიტუციურობა და მისი დასკვნის უკანონობა

100. ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლების კონსტიტუციურ სარჩელს უდევს „საფუძვლად“, არის ე.წ. პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნა.^[93]
101. ამ დასკვნის ავტორის - ე.წ. პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის შექმნისა და მანდატის საქართველოს კონსტიტუაციასთან და პარლამენტის რეგლამენტთან შეუთავსებლობის შესახებ ჩვენმა ორგანიზაციამ ვრცელი გამოკვლევა გამოაქვეყნა.^[94]
102. კერძოდ, აღნიშნულ გამოკვლევაში ჩვენ აღვნიშნეთ, რომ მოქმედი კანონმდებლობით, პარლამენტის დროებით საგამოძიებო კომისიაში ოპოზიციის წარმომადგენლობა არ უნდა ყოფილიყო კომისიის წევრთა საერთო რაოდენობის ნახევარზე ნაკლები.^[95]
103. როგორც ცნობილია, 2024 წლის 26 ოქტომბრის გაყალბებული არჩევნების შედეგად პარლამენტში მანდატები ოთხმა ოპოზიციურმა პარტიამ მიიღო, რომელთაგან სამმა უარი თქვა მანდატებზე და პარლამენტიდან გავიდა, ხოლო, ერთი - პარტია „გახარია საქართველოსთვის“ ე.წ. კომისიის შექმნის დროს ფორმალურად კი ინარჩუნებდა პარლამენტის მანდატებს, მაგრამ უარს ამბობდა პარლამენტის მუშაობაში მონაწილეობის მიღებაზე.
104. ამ პრობლემის ვითომდაც მოგვარების მიზნით, „ქართულმა ოცნებამ“ ხელოვნურად შექმნა ე.წ. „ოპოზიცია“, კერძოდ უმრავლესობიდან გაიყვანა რამდენიმე, თავისი საკუთარი სიით პარლამენტში გასული დეპუტატი, რომლებსაც შეაქმნევინა ერთი ფსევდოოპოზიციური ფრაქცია „ხალხის ძალა“ და ერთიც ასევე ფსევდოოპოზიციური ჯგუფი „ევროპელი სოციალისტები“.
105. ზემოაღნიშნული მოვლენების შედეგად, როდესაც დადგა საგამოძიებო კომისიის შექმნის საკითხი, პარლამენტის გადაწყვეტილებით, შეიქმნა 10 კაციანი საგამოძიებო კომისია, რომელშიც 5 ადგილი მიეკუთვნა „ქართული ოცნების“ უმრავლესობას, ხოლო 5 ადგილი, როგორც ირწმუნებიან, - ოპოზიციას, საიდანაც 2 ადგილი მიეკუთვნა „ხალხის ძალას“, 1 - „ევროპელ სოციალისტებს“ და 2 - პარტიის „გახარია საქართველოსთვის“ წარმომადგენლებს. თუმცა, „ქართული ოცნების“ განმარტებით, რადგან ამ პარტიის არჩეული დეპუტატები ბოლო დრომდე უარს აცხადებდნენ პარლამენტში მუშაობაზე, მათთვის განკუთვნილი ადგილები „ვაკანტურად“ დარჩა.
106. ასეთი მოქმედება პირდაპირ ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციისა^[96] და იმ დროს მოქმედი საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის^[97] იმპერატიულ წესს, რომლის თანახმად „ერთი პოლიტიკური პარტიის წარდგენით არჩეულ პარლამენტის წევრებს უფლება არა აქვთ შექმნან ერთზე მეტი ფრაქცია“.
107. სხვა თუ არაფერი, სამართლებრივ სახელმწიფოში ამ წესის დარღვევით დაკომპლექტებულ ე.წ. დროებით საგამოძიებო კომისიას მარტო იმიტომ არ უნდა ჰქონოდა მუშაობისა და რაიმე დასკვნების შედგენის კანონიერი საფუძველი, რომ „ოპოზიციური“ ადგილები კომისიაში ხელოვნურად, კონსტიტუციისა და პარლამენტის რეგლამენტის გვერდის ავლით იქნა შევსებული.
108. გარდა ამისა, როგორც ასევე აღინიშნა ჩვენს გამოკვლევაში, პარლამენტმა ე.წ. დროებით საგამოძიებო კომისიას იმაზე ბევრად ფართო მანდატი მიანიჭა, ვიდრე ამას იგივე პარლამენტის რეგლამენტი ითვალისწინებდა.^[98]
109. კერძოდ, პარლამენტის რეგლამენტის თანახმად, დროებითი საგამოძიებო კომისიის შექმნის მიზანი შეიძლებოდა ყოფილიყო მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოებისა და თანამდებობის პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტების შესწავლა. შესაბამისად, კომისიისთვის უფლებამოსილების მინიჭება ისეთი პირების საქმიანობის გამოსაძიებლად, რომლებიც „სახელმწიფო ორგანოების თანამდებობის პირები“ არასდროს ყოფილან, არამედ მხოლოდ „პოლიტიკურ პარტიებში გაერთიანებული მოქმედი და ყოფილი თანამდებობის პირები“ ან სულაც კერძო ან სამოქალაქო სექტორში დასაქმებული პირები იყვნენ, საგამოძიებო კომისიისთვის რეგლამენტის მიერ დადგენილ ჩარჩოებს მიღმა ბევრად უფრო უფლებამოსილების მინიჭებას ნიშნავდა.
110. იგივე ეხება კომისიისთვის მინიჭებულ მეტისმეტად ფართო საგნობრივ ქვემდებარობასაც. კერძოდ. რეგლამენტის თანახმად, საგამოძიებო კომისიის გამოძიების საგანი შეიძლებოდა ყოფილიყო მხოლოდ ისეთი კანონსაწინააღმდეგო ქმედება ან კორუფციული სამართალდარღვევა, რომელიც საფრთხეს შეუქმნიდა საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოებას, სუვერენიტეტს, ტერიტორიულ მთლიანობას, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა ინტერესებს ან დაკავშირებული იქნებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის არამართლზომიერ ხარჯვასთან. ნებისმიერი სხვა, თუნდაც მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული, რომელიც ზემოაღნიშნულ განმარტებაში ვერ ჯდება, კომისიის შესწავლის საგანი არ უნდა გამხდარიყო. არადა, სარჩელშიც და კომისიის დასკვნაშიც ფართო ადგილი აქვს დათმობილი 2003-2012 წლებში სამართალდამცავ სისტემაში ჩადენილ დანაშაულს, რომელიც ვერაფრით შეიძლება განიმარტებოდეს, როგორც ისეთი კანონსაწინააღმდეგო ქმედება ან კორუფციული სამართალდარღვევა, რომელიც საფრთხეს უქმნის საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოებას, სუვერენიტეტს, ტერიტორიულ მთლიანობას, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა ინტერესებს ან დაკავშირებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის არამართლზომიერ ხარჯვასთან.
111. დაბოლოს, როგორც ჩვენს გამოკვლევაში ასევე აღინიშნა, პარლამენტის რეგლამენტის თანახმად, დროებითი საგამოძიებო კომისია მხოლოდ კონკრეტული საკითხის შესასწავლად იქმნება. მოცემული საგამოძიებო კომისიისთვის მინიჭებული მანდატი კი მოიცავდა 20 წელს მეტი ხნის პერიოდს, რომლის განმავლობაშიც ყოფილი „რეჟიმის“ მესვეურებს თურმე ასობით დანაშაული ჩაუდენიათ. ცხადია, რომ კომისიისათვის გამოსაძიებლად განსაზღვრული ასეთი ფართო სფერო „კონკრეტულობის“ მოთხოვნას ვერაფრით დააკმაყოფილებდა.
112. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-10 პუნქტის თანახმად, კანონის დარღვევით მოპოვებულ მტკიცებულებას იურიდიული ძალა არა აქვს.^[99]
113. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით,

„აღნიშნული კონსტიტუციური დებულება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის გამოხატულებაა, რომლის თანახმად, კანონისა და ადამიანის უფლებათა დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულებების საფუძველზე, დაუშვებელია პირის სისხლის სამართლებრივი დევნა და მსჯავრდება. სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი სახელმწიფოს აკისრებს ვალდებულებას, შეიმუშაოს მტკიცების წესი, რომელიც უზრუნველყოფს საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების უტყუარად დადგენას, კონკრეტული პირის სამართლიან მსჯავრდებას საქართველოს კანონმდებლობის და ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო სამართლის სტანდარტების შესაბამისად მოპოვებული მტკიცებულებების საფუძველზე“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №2/2/579 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია რობაქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1,2).”

“დასახელებული კონსტიტუციური დებულება, პირველ რიგში, მოითხოვს, რომ მტკიცებულების მოპოვება მოხდეს კანონით განსაზღვრული პროცედურის შესაბამისად. „კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულების აკრძალვით საქართველოს კონსტიტუცია მიზნად ისახავს კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეზე ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენას, პროცესის მონაწილეთა კონსტიტუციური უფლება-თავისუფლებების დაცვას, მართლმსაჯულებისადმი მოსახლეობის და პროცესის მონაწილეების ნდობის და სისხლისსამართლებრივი დევნის მწარმოებელი ორგანოების პასუხისმგებლობის ამაღლებას, რაც, საბოლოო ჯამში, უზრუნველყოფს მთლიანად პროცესის სამართლიანობას და სამართლიან სასამართლოზე ბრალდებულის უფლების რეალიზაციას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №2/2/579 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია რობაქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-4).”

“ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-10 პუნქტით დაცული უფლება მხოლოდ მტკიცებულების კანონიერი გზით მოპოვებით არ შემოიფარგლება. იგი ასევე მოითხოვს, რომ მტკიცებულების მოპოვება ფორმალური და მატერიალური თვალსაზრისით, კონსტიტუციური უფლებების შესაბამისად მოხდეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში იარსებებს რისკი, რომ პირს პასუხისმგებლობა დაეკისროს არაკონსტიტუციური, ადამიანის უფლებების საწინააღმდეგო გზით, რაც არ შეესაბამება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს.”^[100]

114. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, „კონსტიტუციურ ტერმინებს ავტონომიური მნიშვნელობა აქვთ და მათი შინაარსი არ განისაზღვრება ქვემდგომ ნორმატიულ აქტებში გამოყენებული განმარტებებით.“^[101]
115. შესაბამისად, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-10 პუნქტის დებულება, ისე ამ დებულების თაობაზე საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოთ ციტირებული განმარტება უნდა გამოყენებულ იქნეს არა მხოლოდ საერთო სასამართლოების მიერ და არა მხოლოდ სისხლის სამართლის პროცესში, არამედ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ კონსტიტუციური მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესშიც. რადგან  საკონსტიტუციო სასამართლოს საკუთარი სიტყვებით, აღნიშნული კონსტიტუციური დებულება „სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის გამოხატულებაა“ და „მტკიცებულების მოპოვება ფორმალური და მატერიალური თვალსაზრისით, კონსტიტუციური უფლებების შესაბამისად [უნდა] მოხდეს,“ ბუნებრივია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ ეს მიდგომა „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლების კონსტიტუციური სარჩელის განხილვის პროცესშიც უნდა გამოიყენოს.
116. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, კონსტიტუციითა და კანონით დადგენილი წესის უხეში დარღვევით შექმნილი კომისიის დასკვნა - კომისიისა, რომელსაც პარლამენტმა ასევე კანონის დარღვევით მეტისმეტად ფართო მანდატი მიანიჭა, საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა შეფასოს, როგორც „კანონის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულება,“ რომელსაც იურიდიული ძალა არა აქვს.
117. „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის მე-3 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, როდესაც კონსტიტუციური სარჩელი ეხება პოლიტიკური პარტიის შექმნისა და საქმიანობის კონსტიტუციურობას^[102], სხვა მოთხოვნებთან ერთად, მოსარჩელეს ევალება კონსტიტუციურ სარჩელს თანდაურთოს მტკიცებულებანი, რომლებიც, მისი აზრით, ადასტურებს კონსტიტუციური სარჩელის საფუძვლიანობას.^[103] იგივე ორგანული კანონი ადგენს, რომ თუ კონსტიტუციური სარჩელი ფორმით ან შინაარსით არ შეესაბამება ამ კანონის 31​¹ მუხლით დადგენილ მოთხოვნებს, მაშინ კონსტიტუციური სარჩელი განსახილველად არ მიიღება.^[104] რადგან, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, სარჩელზე თანდართული ერთადერთი მტკიცებულება - ე.წ. პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნა კონსტიტუციისა და კანონის დარღვევით მოპოვებული მტკიცებულებაა, კონსტიტუციური სარჩელი შეტანილია კანონის შესაბამისად მოპოვებული მტკიცებულების გარეშე და, შესაბამისად, დარღვეულია  31​¹ მუხლის ერთ-ერთი მოთხოვნა, რის გამოც საკონსტიტუციო სასამართლომ ეს სარჩელი განსახილველად არ უნდა მიიღოს.^[105]

6. ანტიკონსტიტუციური მიზნების დაუსაბუთებლობა

118. როგორც ზემოთ, აღინიშნა, მოსარჩელეები მოპასუხე პარტიების აკრძალვას კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად ითხოვენ. აღნიშნული ნორმის თანახმად, პარტია შეიძლება აიკრძალოს იმ შემთხვევაში, თუ დამტკიცდება, რომ იგი მიზნად ისახავს საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობას ან ძალადობით შეცვლას, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფას და ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევას. ქვემოთ დეტალურად არის დასაბუთებული, რომ მოსარჩელეებმა ამ გარემოების დამტკიცება ვერ შეძლეს.

1. საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა

119. მოსარჩელეების მტკიცებით, „საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის“ მიზანი გამოიხატა შემდეგ ქმედებებში:

• ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფა;^[106]
• საყოველთაო არჩევნების გზით არჩეული ორგანოებისა და თანამდებობის პირების ლეგიტიმურობის აღიარებაზე უარის თქმა;^[107]
• საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის მცდელობები.^[108]

ა) ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფა

120. სარჩელში აღნიშნულია, რომ:

„ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ ხელისუფლების ფლობის პერიოდში (2004-2012 წლებში) შექმნა და განავითარა პენიტენციურ დაწესებულებებში მოთავსებულ პირთა წამებისა და მათ მიმართ არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობის სისტემა, იმავე პერიოდში პენიტენციურ დაწესებულებებში ჩაიდინა ძალადობრივი, წამების შემცველი ან/და ადამიანის უფლებების სხვაგვარად ხელმყოფი მრავალი ქმედება და ამ მხრივ აშკარა არაკონსტიტუციური საქმიანობა განახორციელა, რაც გასცილდა ერთეული შემთხვევების ფარგლებს და რამაც სისტემური და სისტემატური ხასიათი მიიღო.“^[109]

„ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ ხელისუფლების ფლობის პერიოდში (2004-2012 წლებში) დანერგა და განავითარა პირთა უკანონო თვალთვალის, უკანონო მიყურადებისა და პირადი ცხოვრების ამსახველი ვიდეო-, აუდიო- და ფოტომასალის უკანონოდ შექმნის, შენახვისა და გამოყენების საყოველთაო პრაქტიკა, რაც გასცილდა ერთეული შემთხვევების ფარგლებს და რამაც სისტემური და სისტემატური ხასიათი მიიღო. აღნიშნული ხელისუფლების მიერ პირთა პირადი ცხოვრების ამსახველი მასალის უკანონოდ შეგროვების პრაქტიკა შეეხო საზოგადოების თითქმის ყველა სეგმენტს, მათ შორის, პენიტენციურ დაწესებულებებში მოთავსებულ არაერთ პირს, რომელთა მიმართ ძალადობის, გაუპატიურებისა და ღირსების შემლახველი მოპყრობის პროცესის ვიდეოგადაღება და ჩაწერა ხორციელდებოდა (ეს კი შემდეგ შანტაჟისთვის ან/და სხვა უკანონო მიზნისთვის გამოიყენებოდა).“^[110]

„ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ ხელისუფლების ფლობის პერიოდში (2004-2012 წლებში) შექმნა და განავითარა ქონების გამოძალვისა და საკუთრების უფლების ხელყოფის სისტემა, იმავე პერიოდში ჩაიდინა ბიზნესზე უკანონო თავდასხმის, ქონებაზე უარის თქმის უკანონო იძულებისა და საკუთრების უფლების ხელმყოფი მრავალი ქმედება და ამ მხრივ აშკარა არაკონსტიტუციური საქმიანობა განახორციელა, რაც გასცილდა ერთეული შემთხვევების ფარგლებს და რამაც სისტემური და სისტემატური ხასიათი მიიღო.“^[111]

„ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ ხელისუფლების ფლობის პერიოდში (2004-2012 წლებში) მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების წინააღმდეგ ჩაიდინა ძალადობრივი ან/და საკუთრების ან სხვა უფლების ხელმყოფი მრავალი ქმედება, სხვადასხვა მეთოდით გაუმართლებლად შეზღუდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების თავისუფლება და ამ მხრივ აშკარა არაკონსტიტუციური საქმიანობა განახორციელა, რაც გასცილდა ერთეული შემთხვევების ფარგლებს და რამაც სისტემური და სისტემატური ხასიათი მიიღო.“^[112]

ბ.1) მოსარჩელეები ვერ ასაბუთებენ, რომ „ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფით“ მოპასუხე პარტიები „კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის“ ანტიკონსტიტუციურ მიზანს ემსახურებოდნენ

121. პირველ რიგში, სრულიად დაუსაბუთებელი და აუხსნელია, თუ რა კავშირი აქვს „ადამიანის უფლებების სისტემურ და სისტემატურ ხელყოფას“ „საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის“ მიზანთან.
122. კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლაა, როდესაც პირი ან პირთა გარკვეული ჯგუფი, მაგალითად, შეიარაღებული ძალების ან სხვა ოფიციალური ან არაოფიციალური, არაფორმალური თუ სახელდახელოდ შექმნილი შეიარაღებული დაჯგუფებების გამოყენებით, შეიარაღებული აჯანყების ან გადატრიალების გზით ამხობს ხელისუფლებას, ხელთ იგდებს ძალაუფლებას, წყვეტს კონსტიტუციური და სხვა სახელმწიფო ორგანოების საქმიანობას, შეჩერებულად ან ძალადაკარგულად აცხადებს კონსტიტუციას, სხვა საკანონმდებლო აქტებს და აცხადებს, რომ ამიერიდან თვითონ არის ამ ქვეყნის ხელისუფალი.
123. ცხადია, რომ 2004-2012 წლებში ასეთ მოვლენებს ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელეებს ეს თავადაც ესმით, ამიტომაც ისინი არც იჩემებენ, რომ „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ და, მით უმეტეს, ორმა სხვა პარტიამ მსგავსი ქმედებები ჩაიდინეს. ამიტომაც ისინი ცდილობენ (თუმცა, წარუმატებლად და ნებისმიერი გონიერი, ნეიტრალური ადამიანისთვის არადამარწმუნებლად), რომ კონსტიტუციური წყობილების დამხობასა თუ ძალადობით შეცვლაში „ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფაც“ შეიძლება იგულისხმებოდეს. ამასთან დაკავშირებით, მოსარჩელეები აღნიშნავენ:

„საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების განუყოფელი ელემენტია სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი და ადამიანის ძირითადი უფლებები, რომელთა სისტემური დარღვევა საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების ხელყოფად უნდა იქნეს განხილული. შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციიდან გამომდინარე, დაუშვებელია პოლიტიკური პარტიის ისეთი საქმიანობაც, რომელიც არღვევს სხვათა უფლებებს, რაც პირდაპირ ვლინდება როგორც კონსტიტუციის მე-2 თავიდან,  ისე კონსტიტუციით დადგენილი სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდან: სახელმწიფო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებსა და თავისუფლებებს, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს.“^[113]

124. სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი და ადამიანის ძირითადი უფლებები დიახაც არის საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების განუყოფელი ელემენტი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მათი „სისტემური დარღვევით“ ხელისუფლება და, მით უმეტეს, რომელიმე პარტია კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ მიზანს ემსახურებოდა. ხელისუფლების ორგანოების და თანამდებობის პირების მიერ ჩადენილ რაიმე, თუნდაც მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულებრივ ქმედებაში კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის ანტიკონსტიტუციური მიზანი რომ ამოიკითხო, ამისათვის უტყუარი მტკიცებულებებით გამყარებული ძალიან დამაჯერებელი არგუმენტების მოყვანაა საჭირო, რაც მოსარჩელეებმა ვერ მოახერხეს, რომ არა ვთქვათ, რომ ამის გაკეთებას ისინი არც შეეცადნენ.

ბ.2) წარსულში განხორციელებული „ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფის“ ფაქტები კონსტიტუციურ წყობილებას მყისიერ და რეალურ საფრთხეს ვერ შეუქმნის

125. როგორც ზემოთ აღინიშნა, კონსტიტუციის 23-ე მუხლის მე-3 პუნქტში იგულისხმება, რომ პარტიის აკრძალვის გასამართლებლად აუცილებელია იმის დამტკიცება, რომ ამ პარტიის საქმიანობა დემოკრატიას და კონსტიტუციურ წყობილებას მისი დამხობის ან ძალადობით შეცვლის მყისიერ და რეალურ საფრთხეს უქმნის. არამყისიერი, ანუ შორეულ წარსულში თუნდაც არსებული (რაც თავისთავად დამტკიცებას საჭიროებს, მაგრამ არ დამტკიცებულა), მაგრამ დღეს არარეალური საფრთხე ვერ გამოდგება ისეთი უკიდურესი ზომის გამართლებად, როგორიცაა პარტიის აკრძალვა. მართალია, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკა დღემდე არ ჰქონია, ამას ადასტურებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ჩამოყალიბებული პრაქტიკა.

ბ.3) „ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფის“ მოპასუხე პარტიებისთვის შერაცხვა შეუძლებელია

126. როგორც ზემოთ აღინიშნა, „ადამიანის უფლებების სისტემური და სისტემატური ხელყოფის“ ფაქტები თავისთავად არ გულისხმობს, რომ ამით იმდროინდელი ხელისუფლება კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ ანტიკონსტიტუციურ მიზნებს ემსახურებოდა. მაგრამ თუნდაც ასე ყოფილიყო, მოსარჩელეები ვერ ამტკიცებენ, რატომ არის შესაძლებელი, რომ 2004-2012 წლებში სახელმწიფოს წარმომადგენლების მიერ ჩადენილი დანაშაულები, თუნდაც მათი „სისტემატურობა და სისტემურობა“ დამტკიცებულიყო, მთლიანად პარტია „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“ შეერაცხოს. სარჩელში არ არის ციტირებული ამ პარტიის წესდების ან პროგრამული დოკუმენტების ამონარიდები, ან რაიმე სხვა, კანონის საფუძველზე მოპოვებული მტკიცებულება, რომელიც დაამტკიცებდა, რომ „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“: ა) აქეზებდა და ორგანიზებას უწევდა „ადამიანის უფლებების სისტემურ და სისტემატურ ხელყოფას“; ბ) ამით კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ ანტიკონსტიტუციური მიზნების განხორციელებას ცდილობდა.
127. მით უმეტეს გაუგებარია, თუ როგორ შეიძლება ეს ქმედებები და ანტიკონსტიტუციური მიზნების განხორციელებისკენ მიმართული საქმიანობა შეერაცხოს დანარჩენ ორ პარტიას. მართალია, ამ ორთაგან ერთის - „კოალიციის ცვლილებისთვის“ - ზოგიერთ ხელმძღვანელს „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან“ წარსულში კავშირი ჰქონდა, რადგან მისი წევრი იყო, მაგრამ დღესდღეობით ამ პარტიასთან კავშირი არა აქვს იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ სხვა პარტიის დამფუძნებელი, ხელმძღვანელი ან წევრია, პარტიაში ბევრია ისეთიც, რომელსაც „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან“ არასდროს არ ჰქონია კავშირი და არც ხელისუფლების ორგანოებთან ჰქონია შეხება. რაც შეეხება მეორე პარტიას „ლელო - ძლიერ საქართველოს,“ „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან“ მისი დაკავშირება სრული პარადოქსია, რადგან ალბათ იშვიათი გამონაკლისის გარდა, ეს პარტია, ხელმძღვანელების ჩათვლით, ისეთი ადამიანებისგან შედგება, რომელსაც „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობასთან“ საერთოდ არაფერი აკავშირებდა.

ბ) საყოველთაო არჩევნების გზით არჩეული ორგანოებისა და თანამდებობის პირების ლეგიტიმურობის აღიარებაზე უარის თქმა

128. მოსარჩელეების მტკიცებით, მეორე გარემოება, რომელიც მოპასუხე პარტიების საქმიანობაში კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ ანტიკონსტიტუციური მიზნის არსებობას ადასტურებს, არის ის, რომ მოპასუხე პარტიები უარს აცხადებდნენ უკანასკნელი 10 წლის განმავლობაში ჩატარებული ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოების არჩევნების შედეგების ცნობაზე, არჩევნების გზით არჩეული ორგანოებისა და თანამდებობის პირების ლეგიტიმურობის აღიარებაზე ან/და ბოიკოტს უცხადებდნენ არჩევნებს.^[114]
129. ამ საკითხზე დეტალური მსჯელობა ზედმეტად მიგვაჩნია. არჩევნების შედეგების არაღიარება, ჩატარებული არჩევნებისა და ასეთი არჩევნების შედეგად არჩეული ხელისუფლების ორგანოების ან თანამდებობის პირების არალეგიტიმურად ცნობა, არჩევნებისთვის ბოიკოტის გამოცხადება დემოკრატიულ საზოგადოებაში ნორმალური პოლიტიკური ბრძოლის მეთოდებია და მათი რაიმე გზით კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ მიზანთან დაკავშირება ნებისმიერი გონიერი, ნეიტრალური პირისთვის ყოველგვარ საფუძველს არის მოკლებული. ადამიანის ან ჯგუფის იძულება, აღიაროს ესა თუ ის არჩვნები ან მისი შედეგები, ხოლო, არაღიარების ანტიკონსტიტუციურ მიზნების ქონასთან გათანაბრება, სხვა არაფერია, თუ არა აკრძალვა იმისა, რომ ამ ადამიანმა ან ჯგუფმა იქონიოს და გამოხატოს საკუთარი აზრი, რომელიც ამ ქვეყანაში, ყოველ შემთხვევაში ჯერ-ჯერობით, აბსოლუტური პრივილეგიით არის დაცული.^[115]

გ) საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის ე.წ. მცდელობების დაუსაბუთებლობა

130. მოსარჩელეების მტკიცებით, მოპასუხე პარტიებმა „2022-2026 წლებში განახორციელეს საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის ან ძალადობით შეცვლის ხუთი მცდელობა“.^[116] სხვა ადგილას, ისინი ექვს მცდელობაზე ლაპარაკობენ, თუმცა, არ მიუთითებენ, თუ რაში გამოვლინდა ეს „მეექვსე” მცდელობა.^[117] ეს „მცდელობები“, მოსარჩელეების მტკიცებით შემდეგში გამოიხატა:

„2022 წლის ივნისში, არაკონსტიტუციური პოლიტიკური პარტიები ღიად შეუერთდნენ საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის მცდელობას, როდესაც არაპარტიულმა პოლიტიკურმა აქტივისტებმა ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსის საქართველოსთვის მინიჭებაზე უარის თქმის ხელოვნური საბაბით, საქართველოს მთავრობის გადადგომა და ე. წ. ტექნიკური მთავრობის შექმნა მოითხოვეს.“

„2023 წლის გაზაფხულზე, 2024 წლის გაზაფხულზე და 2024 წლის შემოდგომაზე, არაკონსტიტუციური პოლიტიკური პარტიები უშუალოდ იყვნენ ჩართული ღონისძიებებში, რომლებიც ძალადობის წახალისებასა და სხვა დესტრუქციულ ქმედებებს მოიცავდა და რომელთა ფარგლებში საქართველოს პარლამენტში შეჭრის და შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობის და ძალადობით შეცვლის სამი მცდელობა განხორციელდა.“

„ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებამდე რამდენიმე თვის განმავლობაში სხვადასხვა პოლიტიკურმა სუბიექტმა აწარმოვა აქტიური საჯარო კამპანია და საჯაროდ გაავრცელა განცხადებები, რომლებიც 2025 წლის 4 ოქტომბერს საქართველოს ხელისუფლების რევოლუციით შეცვლისა და დამხობისკენ აშკარა მოწოდებასა და შესაბამისი სამზადისის არსებობის რეალურ ნიშნებს შეიცავდა. აქციას, რომლის გაცხადებული მიზანი საქართველოს ხელისუფლების დამხობა იყო, ღია მხარდაჭერა გამოუცხადეს სამივე არაკონსტიტუციურმა პოლიტიკურმა პარტიამ. მართალია, ზემოაღნიშნული მოწოდებების ავტორები თავიანთ განცხადებებში სიტყვა „დამხობის“ მსაზღვრელად ხშირად სიტყვა „მშვიდობიანს“ იყენებდნენ, მაგრამ ეს ამ მოწოდებების ძალადობრივ და უკანონო შინაარსს არ ცვლის, რადგან „ხელისუფლების მშვიდობიანი დამხობა“ ერთმანეთის გამომრიცხავი სიტყვების შეხამებაა (ოქსიმორონია), რაც უტყუარად მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების მხოლოდ უკანონო გზით შეცვლის შინაარსსა და ძალადობაზე. ამ საკითხთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია აგრეთვე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომა, რომელმაც პოლიტიკური პარტიის მიერ საჯაროდ გავრცელებულ განცხადებაში ტერმინ „ჯიჰადისა“ და ძალის გამოყენების შინაარსის შემცველი ფრაზის გამოყენება, სიტყვა „ლეგიტიმურის“ თანდართვით გამოყენების მიუხედავად, მაინც ძალადობის მხარდაჭერად და ძალადობის წახალისებად მიიჩნია.  საქართველოს ხელისუფლების რევოლუციით შეცვლისა და დამხობის შესახებ ზემოხსენებული მოწოდებების ძალადობრივი და კანონსაწინააღმდეგო მიზნისა და შინაარსის არსებობა საბოლოოდ დაადასტურა 2025 წლის 4 ოქტომბერს ქალაქ თბილისში განვითარებულმა მოვლენებმა.“^[118]

131. უპირველეს ყოვლისა, ზემოთ აღწერილი „ფაქტობრივი გარემოებები“დამტკიცებას საჭიროებს, რაც შეუძლებელია იმის გამო, რომ ამ გარემოებების ერთადერთ დამამტკიცებულ საბუთად ე.წ. პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნაა მითითებული, რომელიც, როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნეთ, კონსტიტუციისა და კანონის დარღვევით არის მოპოვებული და მას იურიდიული ძალა არა აქვს.^[119]
132. გარდა ამისა, ვერცერთი ზემოთ აღწერილი გარემოება, თუნდაც დამტკიცებულიყო, ვერ იქნება კვალიფიცირებული კონსტიტუციური წყობილების „დამხობად“ ან „ძალადობით შეცვლად“.

გ.1) 2022 წლის ივნისის მოვლენები

133. 2022 წლის ივნისში საქართველოს მთავრობის გადადგომისა და ტექნიკური მთავრობის შექმნის მოთხოვნა ნორმალური პოლიტიკური პროცესის შემადგენელია, რომლის კონსტიტუციური წყობილების „დამხობისა“ ან „ძალადობით შეცვლის“ მცდელობად გამოცხადება არის გამოხტვის, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების გაუმართლებელი შეზღუდვის უსუსური მცდელობა.

გ.2) 2023 წლის გაზაფხულის, 2024 წლის გაზაფხულისა და 2024 წლის შემოდგომის მოვლენები

134. 2023 წლის გაზაფხულზე, 2024 წლის გაზაფხულზე და 2024 წლის შემოდგომაზე განვითარებული საპროტესტო გამოსვლები თავად „ქართული ოცნების“ ხელისუფლების მიერ იყო პროვოცირებული, რომლებიც შედეგად მოჰყვა:

• ანტიდემოკრატიული კანონების, მათ შორის, ე.წ. „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონისა (რომელსაც საზოგადოებაში, სრულიად სამართლიანად, „რუსულ კანონს“ უწოდებენ) და „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტის“ (ე.წ. „ფარას“) მიღებას, აგრეთვე „გრანტების შესახებ“ კანონში შეტანილ ცვლილებებს, რომელთა საერთო მიზანია სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების მუშაობისა და თვით არსებობისთვის ხელშეშლა;^[120] ამ კანონებს მკვეთრად უარყოფითი შეფასება მისცეს ვენეციის კომისიამ^[121] და ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისმა;^[122]
• კანონმდებლობაში მედიის შემზღუდვავი ნორმების მიღებას;^[123]
• „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონსა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა  კოდექსში ხუთ პაკეტად შეტანილ ცვლილებებს, რომლებიც ფაქტიურად აუქმებს შეკრების თავისუფლებას;^[124] ამ კანონებსაც ძალზე უარყოფითი შეფასება მისცეს ვენეციის კომისიამ^[125] და ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისმა;^[126]
• სამართალდამცველი ორგანოების წარმომადგენლების მიერ საპროტესტო აქციების დაშლის დროს უკანონო, დანაშაულებრივი და უპრეცედენტოდ სასტიკი ზომების მიღებას, მშვიდობიანი დემონსტრანტების მასობრივ ცემას, მათ მიმართ ხშირად წამების და სხვა არასათანადო მოპყრობის ტოლფას მოპყრობას, მათ უკანონო დაკავებას, დაპატიმრებას ან მათთვის მძიმე ფინანსური ჯარიმების დაკისრებას;^[127]
• ჟურნალისტების საქმიანობისთვის უკანონო ხელშეშლას, მედიის წარმომადგენლების მიერ პოლიციელებისა და ე.წ. „ტიტუშკების“ მიერ ჩადენილ ძალადობას, აღნიშნული დანაშაულების გამოუძიებლობას;^[128]
• აქციის ათეულობით მონაწილის მიმართ უკანონო სისხლისსამართლებრივ დევნას, სასამართლოების მიერ უკანონოდ მოპოვებული მტკიცებულებების საფუძველზე უსამართლო განაჩენების გამოტანას;^[129]
• არჩევნების მასობრივ გაყალბებას^[130] და ე.წ. პრემიერმინისტრ კობახიძის მიერ საქართველოს ევროკავშირში გაწევრების პროცესის შეჩერების შესახებ 2024 წლის 28 ნოემბრის განცხადებას და სხვ.

135. ნებისმიერ შემთხვევაში ამ საპროტესტო გამოსვლებს, შესაძლოა, ცალკეული გამონაკლისების გარდა, მშვიდობიანი ხასიათი ჰქონდა, მათი მიზანი, ხელისუფლების ან რის გამოც მათი კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ მცდელობად გამოცხადება ყოველგვარ საფუძველს არის მოკლებული. ასეთ მცდელობად ვერც ცალკეული “ძალადობის” ფაქტები შეფასედება, რადგან, თუნდაც ისინი სამართლიანი სასამართლო პროცესის საფუძველზე დადგენილიყო, რასაც ადგილი არ ჰქონია, კონსტიტუციურ წყობილებას “დამხობის” ან “ძალადობით შეცვლის” საფრთხეს ისინი ვერ შეუქმნიდა.
136. გარდა ამისა, ეს გამოსვლები სპონტანური ხასიათის იყო, მათ ორგანიზატორებად რომელიმე პარტიას, მათ შორის, მოპასუხე პარტიებსაც არავინ მიიჩნევდა, შესაბამისად, თუნდაც, რომელიმე აქციის მონაწილეს ჰქონოდა კონსტიტუციური წყობილების „დამხობის“ ან „ძალადობით შეცვლის“ მიზანი, რაც თავისთავად თვით რეჟიმის მორჩილ სასამართლოებსაც არ დაუდგენიათ, ამ მიზნის მოპასუხე პარტიებისთვის შერაცხვა შეუძლებელია.

გ.3) 2025 წლის 4 ოქტომბრის მოვლენები

137. რაც შეეხება 2025 წლის 4 ოქტომბრის მოვლენებს, ასევე უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია მოსარჩელეების მცდელობა, რომ ისინი კონსტიტუციური წყობილების „დამხობად“ ან „ძალადობით შეცვლად“ გამოაცხადონ.
138. სადავო არ არის, რომ რუსთაველის გამზირსა და თავისუფლების მოედანზე მიმდინარე აქციას შშვიდობიანი ხასიათი ჰქონდა და რაიმე ინციდენტს პროტესტის მონაწილეებსა და პოლიციას შორის ადგილი არ ჰქონია.
139. თავისუფლების მოედანზე პაატა ბურჭულაძის მიერ ეროვნული ყრილობის გადაწყვეტილების გამოცხადებას სიმბოლური ხასიათი ჰქონდა და კონსტიტუციური წყობილების „დამხობად“ ან „ძალადობით შეცვლად“ ვერ შეფასდება.
140. რაც შეეხება ინციდენტს პრეზიდენტის სასახლესთან, აქციის მონაწილეთა მცირე რაოდენობის მიერ სასახლის ეზოს ღობის მორღვევას და ეზოში შეღწევას, ჯერ-ჯერობით ბუნდოვანი და დაუდგენელია, სინამდვილეში რა მოხდა. თუმცა, არსებობს საგამოძიებო ჟურნალისტების მიერ დადგენილი გარკვეული ფაქტები, რომლებიც საზოგადოებაში წარმოშობს საფუძვლიან ეჭვს, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ ღობის მთლიანობა განზრახ წინასწარ იყო დარღვეული, რათა მცირედი მიწოლის შემდეგ ღობის ნაწილი ადვილად წაქცეულიყო და სასახლის ძალადობით ხელში ჩაგდების იმიტაცია განხორციელებულიყო.^[131]
141. ნებისმიერ შემთხვევაში, თუნდაც შესაძლებელი იყოს პრეზიდენტის სასახლესთან განვითარებული მოვლენების კვალიფიცირება, როგორც „სტრატეგიული ან განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტის ხელში ჩაგდების მცდელობა“, კონსტიტუციური წყობილების „დამხობად“ ან „ძალადობით შეცვლად“ ვერც ეს მოვლენები შეფასდება, რადგან საქართველოს დღევანდელი კონსტიტუციური მოდელის თანახმად, პრეზიდენტის ინსტიტუტი და პრეზიდენტის სასახლე არ წარმოადგენს ძალაუფლების ცენტრს, რომლის თუნდაც ხელში ჩაგდებით შესაძლებელი იყოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა.
142. დაბოლოს, როგორც არ უნდა შეფასდეს 2025 წლის 4 ოქტომბერს განვითარებული მოვლენები, ისინი მოპასუხე პარტიებს ვერ შეერაცხება, რადგანი არცერთი მათგანი, როგორც პარტია, წარმოდგენილი მათი ხელმძღვანელი ორგანოებით ან პარტიული თანამდებობის პირებით არ მონაწილეობდა ამ მოვლენების ორგანიზებასა და ხელმძღვანელობაში. ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, თუ არ ჩავთვლით სარჩელში გაკეთებულ ზერელე პოლიტიკურ განცხადებებს, მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ.

2. ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფა და ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევა

143. მოსარჩელეთა მტკიცებით, მოპასუხე პარტიები ასევე საქმიანობდნენ საქართველოს „დამოუკიდებლობის ხელყოფისა“ და მისი „ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის“ მიზნით.^[132] მათივე მტკიცებით, ასეთი ანტიკონსტიტუციური მიზნები გამოიკვეთა 2008 წლის აგვისტოს მოვლენებთან დაკავშირებითაც^[133] და 2012 წლის შემდგომ პერიოდშიც.^[134]

ა) 2008 წლის აგვისტოს ომის თაობაზე

144. მოსარჩელეების მტკიცებით:

„ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ ხელისუფლების ფლობის პერიოდში (2004-2012 წლებში) საქართველოს დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ ჩაიდინა არაერთი ქმედება და ამ მხრივ, აშკარა არაკონსტიტუციური საქმიანობა განახორციელა, რამაც დააზიანა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის მშვიდობიანი გზით აღდგენის პერსპექტივა და ხელი შეუწყო საქართველოს ტერიტორიების ოკუპაციასა და საოკუპაციო ძალის მიერ ოკუპაციასთან მიმართებით პოლიტიკური პოზიციების გამყარებას. ყოველივე ეს დასტურდება დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნაში ასახული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით, აგრეთვე სხვა სათანადო წყაროებით.“^[135]

145. უფრო კონკრეტულად, 2004-2012 წლებში მოქმედი ხელისუფლების „ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფისა“ და მისი „ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის“ მიზნებისკენ მიმართულ ქმედებებს შორის, მოსარჩელეები ასახელებენ:

• 2004 წელს ქალაქ ცხინვალის მიმართულებით შეიარაღებულ დაპირისპირებას;^[136]
• 2004 წელს ერგნეთის ბაზრობის გაუქმებას;^[137]
• 2006 წელს იმჟამინდელი თავდაცვის მინისტრის განცხადებას, რომ ახალ წელს ცხინვალში თუ არ შეხვდებოდა, თავდაცვის მინისტრი აღარ იქნებოდა;^[138]
• 2006 წელს იმავე თავდაცვის მინისტრის ბრძანებით დიპლომატიური დანიშნულების ავტომობილის გაჩერებას, რომელშიც მყოფ რუსეთის სახმელეთო ძალების მეთაურის მოადგილისა და საქართველოში „იტარ-ტასის“ სპეციალური კორესპონდენტის მიმართ სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფის მიყენებას;^[139]
• 2006 წლის ნოემბერში საქართველოს იმდროინდელი ხელისუფლების მიერ ცხინვალის ოლქში „ალტერნატიული არაკონსტიტუციური არჩევნების“ ჩატარებას;^[140]
• 2007 წელს საქართველოს იმდროინდელი ხელისუფლების მიერ ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის შექმნას;^[141]
• 2006 წლის 28 სექტემბერს კოდორის ხეობისათვის „ზემო აფხაზეთის“ სახელწოდების მინიჭებას;^[142]
• 2008 წლის აგვისტოში საქართველოს იმჟამინდელი ხელისუფლების მიერ ცხინვალის რეგიონში საოკუპაციო ძალის შესაჭრელად „ნიადაგის შექმნას“ და ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის 2008 წლის 2 ოქტომბრის რეზოლუციის მხარდაჭერას.^[143]

146. დემოკრატიულ საზოგადოებაში პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს მრავალი, ზოგჯერ ურთიერთგამომრიცხავი შეფასება შეიძლება მიეცეს. მაგალითად, ბევრის შეხედულებით, ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი ნაბიჯი შეიძლება შეფასდეს, როგორც ხელისუფლების მცდელობა, რომ საქართველოს ძირძველ ტერიტორიებზე - ცხინვალის რეგიონსა და აფხაზეთზე, რომლებიც ყველა საქართველოს მეგობარი ქვეყნის და პარტნიორის მიერ (ცხადია, ოკუპანტის და მისი მოკავშირეების გამოკლებით), სართაშორისო სამართლის შესაბამისად, საქართველოს ტერიტორიად არის აღიარებული, აღდგენილიყო საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების კონტროლი. თუ ამგვარ კანონიერ მცდელობას, საბოლოო ჯამში, როგორი შედეგი მოჰყვა, ეს შეიძლება გახდეს პოლიტიკური მიზანშეწონილობის კუთხით დისკუსიის საგანი, მაგრამ ამ ქმედებების კვალიფიცირება, რომ ისინი „ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფისა“ და მისი „ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის“ მიზნებს ემსახურებოდა, არის, ჯერ ერთი, არაკვალიფიციური იურიდიული მსჯელობა და, მეორეც, სულ მცირე, ოკუპანტი ქვეყნისთვის გაკეთებული რევერანსი და მისი დარწმუნება, რომ დღევანდელ საქართველოში დასჯადია ნებისმიერი ქმედება, რომელიც შეიძლება ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენისკენ იქნეს მიმართული. ეს სახელმწიფო ინტერესების წინააღმდეგ მიმართული ქმედებაა.

ბ) 2012 წლის შემდეგ განვითარებული მოვლენების თაობაზე

147. მოსარჩელეების მტკიცებით, მოპაუხე პარტიებმა 2012 წლის შემდეგაც განაგრძეს „ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფისა“ და მისი „ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის“ მიზნებისკენ მიმართული საქმიანობა. ამასთან, დაკავშირებით, ისინი აცხადებენ:

„ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ საქართველოს დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ ქმედებების ჩადენა 2012 წლის შემდეგაც განაგრძო, რაც უკვე მჭიდროდ დაკავშირებულ სხვა არაკონსტიტუციურ პოლიტიკურ პარტიებთან ერთად განახორციელა. ყოველივე ეს დასტურდება დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნაში ასახული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით, აგრეთვე სხვა სათანადო წყაროებით.  აღნიშნული ქმედებები შეიძლება 2 კატეგორიად დაჯგუფდეს:

• საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის მშვიდობიანი გზით აღდგენის პერსპექტივის დაზიანება და საქართველოსა და რუსეთს შორის აქტიური საომარი მოქმედებების გაჩაღების მცდელობა-ხელშეწყობა;
• საქართველოს დამოუკიდებლობის ხელყოფაში უცხოური ძალისთვის ხელის შეწყობა.“^[144]

148. მოსარჩელეები მოპასუხე პარტიებს ბრალად სდებენ, რომ „რუსეთ-უკრაინის ომის ფონზე“ ისინი „ცდილობენ, საქართველოსა და რუსეთს შორის ვითარება გამწვავდეს იგივე ფორმითა და ხარისხით, რა ფორმითა და ხარისხითაც ამას 2008 წლის ომამდე „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“ ახორციელებდა.“^[145] მათივე თქმით, რუსეთთან „კონფლიქტის ამგვარი გამწვავება შეიცავს ვითარების აქტიურ საომარ მოქმედებებში გადასვლის უშუალო საფრთხეს, რაც საქართველოს დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობისთვის სულ მცირე ისეთივე კატასტროფულ შედეგს მოიტანდა, როგორიც ასეთივე მიზანმიმართულმა და თანმიმდევრულმა ესკალაციამ 2008 წელს მოიტანა.“^[146]
149. მოსარჩელეთა მტკიცებით, კონკრეტული ნაბიჯები, რომლებიც ასეთი მიზნებისკენ მოპასუხე პარტიების სწრაფვას ადასტურებს, შემდეგია:

• საჯარო მოთხოვნა, ხელისუფლებას გაეცა ნებართვა იმ საერთაშორისო ფრენებზე, რომლებიც ქართველ მოხალისეებს უკრაინაში საბრძოლველად გადაიყვანდა;^[147]
• საჯარო მოთხოვნა რუსეთისთვის სანქციების დაწესების შესახებ;^[148]
• საქართველოს ხელისუფლებისათვის „ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე“ „რუსულის“ იარლიყის მიწებება;^[149]
• რუსეთისთვის სანქციების დაწესების შესახებ მოთხოვნის ასახვა ევროპის პარლამენტის რეზოლუციებში, რისგანაც „პირდაპირ, ნათლად და მყისიერად გამიჯვნისგან თავი შეიკავეს არაკონსტიტუციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა,“ მითუმეტეს, რომ ევროპის პარლამენტის აღნიშნული რეზოლუციები ამ „პოლიტიკური ჯგუფების ინიციატივით ან მხარდაჭერით იქნა მიღებული;“^[150]
• უკრაინის ხელისუფლების წარმომადგენლების „არაერთხელ მოწოდება“ საქართველოს მიმართ, რომ „რუსეთთან საომარ მოქმედებებში ჩაბმულიყო; უკრაინის ხელისუფლების მიერ საქართველოს ხელისუფლების მიმართ უკმაყოფილების გამოხატვა და მასზე „განცხადებებით თავდასხმა;“ 2023 წლის ივლისში უკრაინის ხელისუფლების მოთხოვნა, რომ საქართველოს ელჩს უკრაინაში ქვეყანა დაატოვებინა. მოსარჩელეების განცხადებით, მოპასუხე პარტიებმა ამ მოვლენებისგან „პირდაპირ, ნათლად და მყისიერად გამიჯვნისგან ამჯერადაც თავი შეიკავეს.“^[151]

150. სულ ეს არის, რაც მოსარჩელეთა მტკიცებით, ააშკარავებს მოპასუხე პარტიების მიზნებს, რომ რუსეთს ისეთივე აგრესია განახორციელებინონ, რომელიც 2008 წლის აგვისტოში განახორციელა, და ამით ხელი შეუწყონ „ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფასა“ და მისი „ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევას. „ქართული ოცნების“ ლოგიკით, ნებისმიერი პოლიტიკური განცხადება რუსეთის მიერ უკრაინაში ჩადენილი აგრესიისა და ომის დანაშაულის დასაგმობად, ჩვენი მოძმე უკრაინელი ერის მხარდასაჭერად, და რუსეთისათვის დაწესებული საერთაშორისო სანქციების სასარგებლოდ საქართველოს „დამოუკიდებლობის ხელყოფისა“ და ქვეყნის „ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევისკენ“ მიმართული ქმედება ყოფილა. ცხადია, რომ ასეთი შინაარსის „მსჯელობა“ მოკლებულია იურიდიული ლოგიკას და უბრალოდ საღ აზრს.
151. მოსარჩელეების მტკიცებით, „საქართველოს დამოუკიდებლობის ხელყოფის მცდელობა სხვა მიმართულებითაც ხორციელდება.“ კერძოდ, მათი თქმით, მოპასუხე „პარტიები ისწრაფვიან, სხვადასხვა საკითხთან მიმართებით უცხოეთიდან „დაისაჯოს“ საქართველოს სახელმწიფო და საქართველოს ხელისუფლება.“^[152] მათი თქმით, ასეთი მისწრაფება შემდეგში გამოიხატება:

• ევროპის კავშირის წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიაზე საქართველოს მოქალაქეთათვის უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის შემოღებისა და შენარჩუნების საკითხისთვის საზიანო ქმედებები;^[153]
• ევროპის კავშირში საქართველოს გაწევრების მიმართულებით ქვეყნისთვის ხელშემშლელი ქმედებები: 2022 წლის ივნისში ევროპულმა საბჭომ ევროკომისიის რეკომენდაციის საფუძველზე მოლდოვასა და უკრაინას ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი მიანიჭა, ხოლო საქართველოს „ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე“ უარი ეთქვა ამ სტატუსის მინიჭებაზე, რაც „არაკონსტიტუციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ საბოტაჟის მექანიზმად გამოიყენეს;“^[154]
• „არაკონსტიტუციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა 2022-2023 წლებში განახორციელეს საქართველოს პარლამენტის მიერ დაგეგმილი იმ სამუშაო პროცესის საბოტაჟი, რომელიც ევროკავშირის მიერ დადგენილი ვალდებულებების შესრულებას უკავშირდებოდა, რითაც მათ საქართველოს მიერ ევროპის კავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსის მიღებას კიდევ ერთხელ შეუშალეს ხელი;“^[155]
• „არაკონსტიტუციური პოლიტიკური პარტიები წლების განმავლობაში ხელს უწყობენ საქართველოს სახელმწიფოზე და ხელისუფლებაზე სხვადასხვა საინფორმაციო თავდასხმას. ამასთანავე, ისინი ცდილობენ საქართველოს სახელმწიფოს და საქართველოს ხელისუფლებას დაუწესდეთ უცხოური სანქციები ან/და ქვეყნისა და ხელისუფლების მიმართ სხვა სახის „სადამსჯელო“ მექანიზმები იქნეს გამოყენებული. აღნიშნული ვლინდება, მათ შორის, საერთაშორისო ორგანიზაციების დოკუმენტებსა (მაგალითად, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის რეზოლუციები, არაკონსტიტუციური პოლიტიკური პარტიების პარტნიორი პოლიტიკური ჯგუფების ინიციატივით ან/და მხარდაჭერით მიღებული ევროპის პარლამენტის რეზოლუციები) და უცხო ქვეყნების შიდასამართლებრივ პროცესებში (მაგალითად, აშშ-ის კონგრესის წევრის ჯო უილსონის მიერ ინიციირებული ე. წ. მეგობარი აქტების პროექტები).“^[156]

152. საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია და ეს ასახულია კიდეც სწორედ იმ დოკუმენტებში (ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეისა და ევროპის პარლამენტის რეზოლუციებში, აშშ-ის კონგრესის წევრის ჯო უილსონის მიერ ინიციირებული „მეგობარი აქტში“ და სხვ.), რომლებსაც მოსარჩელეები თავად მიუთითებენ, რომ ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნის სტატუსის მინიჭებასთან, ამ სტატუსის შენარჩუნებასთან, აგრეთვე ევროკავშირთან უვიზო მიმოსვლის რეჟიმის შესაძლო გაუქმებასთან დაკავშირებული ყველა საფრთხე სწორედ „ქართული ოცნების“ რეჟიმის და, სხვებთან ერთად, სწორედ იმ ე.წ. პარლამენტის წევრების ანტიდემოკრატიული, ანტიეროვნული და ანტიევროპული ძალისხმევების შედეგია, რომლებიც ამ რეჟიმმა უკანასკნელი წლების და განსაკუთრებით უკანასკნელი წელიწადნახევრის განმავლობაში განახორციელა.^[157] ამდენად, მოსარჩელეები თავად არიან პასუხისმგებელი საქართველოს ევროპული მომავლის საბოტაჟისთვის.

დასკვნა

153. საბოლოოდ, როგორც ამ მოსაზრებების შესავალშივე აღვნიშნეთ, მიგვაჩნია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ უარი უნდა თქვას ამ კონსტიტუციური სარჩელის განსახილველად მიღებაზე, ანდა, თუ მან მაინც მიიღო იგი განსახილველად, უარი უნდა თქვას მის დაკმაყოფილებაზე. ეს არის საკონსტიტუციო სასამართლოს ვალდებულება შთამომავლობის და ისტორიის წინაშე.