ENG

ამერიკული ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი საქართველოში: მოვლენების ქრონოლოგია

17 მარტი, 2015

 

საქართველოში ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობასთან თანამშრომლობით ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის გახსნის საკითხი საზოგადოების ყურადღების ცენტრში არაერთხელ მოექცა. საკითხში მეტი სიცხადის შეტანის მიზნით, „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველომ“ უნივერსიტეტთან დაკავშირებული მოვლენების ქრონოლოგია შეისწავლა.

ამერიკულ მხარესთან თანამშრომლობით, საქართველოში უნივერსიტეტის დაფუძნების საკითხის განხილვა ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციასთან თანამშრომლობის ფარგლებში 2011 წელს დაიწყო მას შემდეგ, რაც კორპორაციისა და საქართველოს თანამშრომლობის პირველი ხელშეკრულება (კომპაქტი) დასრულდა. ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის მიზანი სიღარიბის დაძლევასა და ეკონომიკური ზრდის ხელშეწყობაში დახმარებაა. ამ მიზნით გამოყოფილი 395.3 მილიონი დოლარის საერთო ღირებულების პირველი კომპაქტი, ძირითადად, ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე იყო ორიენტირებული. 2011 წლის 5 იანვარს ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციამ საქართველოს მეორე კომპაქტის მიღების უფლებამოსილება მიანიჭა. საქართველოს პრემიერმინისტრის წარმომადგენელი ნიკოლოზ მჭედლიშვილი მაშინ აცხადებდა, რომ ახალი დახმარების პრიორიტეტები ჯერ კიდევ ჩამოსაყალიბებელი იყო, თუმცა ერთ-ერთი მთავარი მიზანი ბათუმში ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის დაფუძნება იქნებოდა. იმ დროისთვის, ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციასა და საქართველოს მთავრობას ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ ჩატარებული ეკონომიკური ზრდის შემაფერხებელი ფაქტორების ანალიზი და არც პოტენციური კომპაქტის მიმართულების შესახებ არსებობდა რაიმე შეთანხმება. შესაბამისად, პრემიერმინისტრის ოფისმა კომპაქტის პრიორიტეტების დასადგენად დაინტერესებულ პირებთან კონსულტაციების გამართვა დაიწყო (იხილეთ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ 2011 წლის ბლოგპოსტი: ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის მეორე კომპაქტის განვითარება საქართველოში: შემდგომი ნაბიჯები).

მეორე კომპაქტის ღირებულება 140 მილიონ დოლარს შეადგენს. კომპაქტის პრიორიტეტების დასადგენად, საქართველოს მთავრობის მიერ განხორციელებული ეკონომიკის ძირითადი სექტორების ანალიზით ეკონომიკური ზრდის შემაფერხებელ ფაქტორად ადამიანური კაპიტალის არსებული დონე გამოვლინდა, რაც მეცნიერების, ტექნოლოგიის, საინჟინრო და მათემატიკის დარგებში (STEM) განსაკუთრებით იგრძნობა.

შესაბამისად, მეორე კომპაქტის მიზნად ზოგადი, ტექნიკური, პროფესიული და უმაღლესი განათლების ხარისხის განვითარების მეშვეობით საქართველოში სიღარიბის დაძლევა და ეკონომიკური ზრდის ხელშეწყობა განისაზღვრა. აქცენტი სწორედ ზუსტი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების, ტექნოლოგიის, საინჟინრო და მათემატიკის საგანმანათლებლო პროგრამების განვითარებაზე გაკეთდა.

ქართული მხარე უმაღლესი განათლების მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის სფეროში არსებული დეფიციტის აღმოსაფხვრელად საუკეთესო გამოსავლად ამერიკული უნივერსიტეტის დაფუძნებას ხედავდა. ამის შესახებ საუბარია 2011 წლის 4 აგვისტოს პრემიერ-მინისტრ ნიკა გილაურისთვის ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის საკომპაქტო ოპერაციების ვიცე-პრეზიდენტის მიერ გამოგზავნილ წერილში. დოკუმენტის თანახმად, ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაცია იმ ეტაპზე დარწმუნებული არ იყო, რომ ეს გზა ერთადერთი და საუკეთესო გამოსავალი იყო. მათი ხედვით, კომპაქტის ფარგლებში გამოყოფილი დაფინანსება უნდა მოხმარებოდა უმაღლესი განათლების სფეროში სისტემურ ჩავარდნებს და არა მხოლოდ – ერთ ახალ ინსტიტუტს. ამავდროულად, კორპორაციას კითხვები ჰქონდა ბენეფიციარების რაოდენობასთან დაკავშირებითაც. მოგვიანებით, 2011 წლის 16 ნოემბერს ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციამ საქართველოს მთავრობას შეატყობინა, რომ წარმოიშვა შეკითხვები ახალი, ცალკე მდგომი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების აშენებისთვის საჭირო ხარჯების რენტაბელობის შესახებ. კორპორაცია ასევე აკრიტიკებდა იმას, რომ პროექტს პირდაპირი ბენეფიციარების შეზღუდული რაოდენობა ეყოლებოდა და მის ფარგლებში მხოლოდ პრივილეგირებული და არა – მცირე შემოსავლის მქონე ოჯახები ისარგებლებდნენ. ამის გამო, ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის მენეჯმენტმა არ დაამტკიცა საქართველოს მთავრობის უმაღლესი განათლების პროექტის განაცხადი. წერილის თანახმად, კორპორაციამ მზადყოფნა გამოთქვა, განეხილა „ინვესტიციის ალტერნატიული ვარიანტები, რომლებიც შეიძლება მოიცავდეს ბენეფიციართა უფრო ფართო წრეზე გათვლილ საგანმანათლებლო პროექტს, ასევე კადრების მომზადებასა და სოფლის ინფრასტრუქტურას.“

ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის შენიშვნების გათვალისწინებით, 2011 წლის 15 დეკემბერს პრემიერ-მინისტრმა ნიკა გილაურმა ამერიკულ მხარეს მეორე კომპაქტის ფარგლებში განათლების სფეროში განსახილველად ახალი წინადადება წარუდგინა. პრემიერ–მინისტრი განმარტავდა, რომ საქართველოს მთავრობამ გაითვალისწინა ამერიკული მხარის შენიშვნები წინა პროექტთან დაკავშირებით, კერძოდ, პირდაპირი ბენეფიციარების შეზღუდული რაოდენობისა და მაღალი კაპიტალური დანახარჯების შესახებ. წერილის თანახმად, პროექტის მიზნად მთლიანად განათლების სექტორის დასახვა – პროფესიული, ზოგადი და უმაღლესი განათლების ჩათვლით – მნიშვნელოვნად ზრდიდა პირდაპირი ბენეფიციარების რაოდენობას. რაც შეეხება მეორე შენიშვნას, ამერიკული მხარისთვის კაპიტალური ინვესტიციების შემცირების მიზნით, საქართველოს მთავრობა გამოთქვამდა მზადყოფნას, საგანმანათლებლო ინსტიტუტისთვის მიეწოდებინა მიწა და ფიზიკური ინფრასტრუქტურა.

2012 წლის თებერვალში საქართველოს მთავრობამ ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის მეორე კომპაქტის ფარგლებში უმაღლესი განათლების მიმართულებით განსახორციელებელი ინვესტიციის ჩამოყალიბების მიზნით, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებებისთვის ინტერესთა გამოხატვა გამოაცხადა. მის საფუძველზე შედგა დაინტერესებული საგანმანათლებლო დაწესებულებების ე.წ. მოკლე სია (shortlist), რომელთათვისაც 2012 წლის 2 ივნისს საქართველოს მთავრობამ უმაღლესი განათლების მიმართულებით გამოაცხადა მოთხოვნა შეთავაზებების გაკეთების თაობაზე (Request for Proposal). წინადადების მიღების ბოლო ვადად 2012 წლის აგვისტო განისაზღვრა. პროექტი საერთაშორისო, ინგლისურენოვან საბაკალავრო პროგრამების განხორციელებას უკავშირდებოდა. საქართველოს მთავრობა დაინტერესებულ პირებს საკუთარი წინადადებების განსახორციელებლად ბათუმში არსებულ მიწასა და შენობა-ნაგებობებს: 18,300 კვ.მ. საქართველოს საზღვაო აკადემიის კამპუსს და 7,707 კვ.მ. სამშენებლო ფართს, ასევე დამატებით 4,500 კვ.მ. მიწას და 10,960 კვ.მ. სამშენებლო ფართს სრულიად უფასოდ სთავაზობდა. თუმცა, განმცხადებლებს უფლება ჰქონდათ, მთავრობისთვის ალტერნატიული ადგილმდებარეობა შეეთავაზებინათ. საქართველოს მთავრობა ასევე უზრუნველყოფდა დაახლოებით 20 მლნ. დოლარის ოდენობის სტუდენტური სტიპენდიების დაფინანსებას. ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის ინვესტიცია კი 25-30 მლნ. დოლარს შეადგენდა.

შეთავაზებული წინადადებების განხილვის შემდეგ, მიჩიგანის შტატის უნივერსიტეტის (Michigan State University) და მისურის უნივერსიტეტის (University of Missouri) კონსორციუმს, რომლებიც საქართველოში თავისუფალ და აგრარულ უნივერსიტეტებთან თანამშრომლობდნენ, უმაღლესი ტექნიკური ქულები მიენიჭათ და მიწვეული იქნენ თავდაპირველი განხილვებისთვის. 2012 წლის 29 აგვისტოს გამართულ ასეთ შეხვედრაზე სხვა დეტალებთან ერთად უნივერსიტეტის ადგილმდებარეობის საკითხიც განიხილეს. ასეთებად თბილისში, აგრარული უნივერსიტეტის დიღმის კამპუსი და ბათუმში Batumi Tower-ის შენობა განისაზღვრა, რაზეც უნივერსიტეტების კონსორციუმი დათანხმდა. ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის ვიცეპრეზიდენტის მოადგილემ თომას ჰარლიმ 2013 წლის 10 მაისს პროფესორ ჯეიმს თომსონისთვის გაგზავნილ წერილში ასევე აღნიშნა, რომ კონკურსის შედეგად უმაღლესი ტექნიკური ქულა აგრარული და თავისუფალი უნივერსიტეტების კონსორციუმს ჰქონდა მინიჭებული და მათთან თავდაპირველი დისკუსიები დაწყებული იყო. მისივე ინფორმაციით, შერჩევის პროცესი ბოლომდე დასრულებული არ ყოფილა და გადასაწყვეტი რჩებოდა სერიოზული საკითხები, მათ შორის პარტნიორობის სიცოცხლისუნარიანობა, კომპაქტის შემდგომი პირობების მდგრადობა და ღირებულება.

2012 წლის 22 სექტემბერს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა ბათუმში, Batumi Tower-ის შენობაში ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის პრეზენტაცია გამართა. განათლების სამინისტროს ინფორმაციით, პროექტი ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციასთან თანამშრომლობით ხორციელდებოდა. უნივერსიტეტში სწავლის დაწყება, სავარაუდოდ, მომავალი წლიდან უნდა გამხდარიყო შესაძლებელი.

ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციის ინფორმაციით, 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ, ახალმა მთავრობამ ითხოვა დრო, რათა კომპაქტის განვითარების პროცესისა და მისი კომპონენტებისთვის გადაეხედა. ახალი მთავრობა დათანხმდა კომპაქტის პრიორიტეტებს, თუმცა მას წინა ხელისუფლებისგან განსხვავებული შეხედულება ჰქონდა სახელმწიფო უნივერსიტეტების შესაძლებლობის შესახებ. მათივე ცნობით, წინა ხელისუფლებას მიაჩნდა, რომ საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტებს არ ჰქონდათ მეცნიერების, ტექნოლოგიის, საინჟინრო და მათემატიკის დარგებში (STEM) გაუმჯობესებული სასწავლო პროგრამების განვითარების შესაძლებლობა, ახალმა ხელისუფლებამ კი უმაღლესი განათლების კომპონენტის ერთ–ერთ მიზნად სწორედ არსებული უნივერსიტეტების გაძლიერება დაისახა. ცვლილებების შედეგად, სახელმწიფო უნივერსიტეტები კომპაქტის ინვესტიციის პირდაპირი ბენეფიციარები გახდნენ. შესაბამისად, საქართველოს მთავრობამ 2013 წლის 7 თებერვალს მეორე კომპაქტის ფარგლებში უმაღლესი განათლების მიმრთულებით შეთავაზებების გაკეთების თაობაზე (Request for Proposal) ახალი მოთხოვნა გამოაცხადა. დოკუმენტის თანახმად, ამ პროგრამების თანადაფინანსების (დაახლოებით 50 მლნ აშშ დოლარით) ვალდებულება საქართველომ 20 წლის განმავლობაში აიღო.

საბოლოოდ, 2013 წლის 26 ივლისს საქართველოს მთავრობამ აშშ-ის ათასწლეულის გამოწვევის კორპორაციასთან 140 მლნ დოლარის ღირებულების მეორე ხუთწლიან კომპაქტს მოაწერა ხელი. მის ფარგლებში გამოყოფილი თანხა ზოგადი, პროფესიული და უმაღლესი განათლების მიმართულებებით დაიხარჯება. უმაღლესი განათლების პროექტის განხორციელებისთვის, კომპაქტის ფარგლებში, გრანტის სახით 30 მილიონი აშშ დოლარის ინვესტირებაა დაგეგმილი. პროექტით ამერიკის შეერთებული შტატებისა და საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტებისგან შემდგარი კონსორციუმი საქართველოში საბაკალავრო პროგრამებს განახორციელებს, რომელთა კურსდამთავრებულები საინჟინრო, ტექნოლოგიებისა და საბუნებისმეტყველო სპეციალობებში საქართველოში ამერიკულ დიპლომებს მიიღებენ. საერთაშორისო ორეტაპიან ტენდერში გამარჯვებულ სან დიეგოს უნივერსიტეტთან (San Diego State University) ერთად საბაკალავრო პროგრამები თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტსა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში განხორციელდება.

ამასთან, 2015 წლის 11 მარტს ცნობილი გახდა, რომ სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ“ Batumi Tower-ის შენობა 25 004 626 აშშ დოლარად გაყიდა. სააგენტომ აღნიშნული სახელმწიფო ობიექტი ელექტრონულ აუქციონზე საპრივატიზებოდ, პირობიანი ფორმით გამოიტანა. Batumi Tower-ის შენობა შპს „ბათუმი თაუერმა“ (ს.კ. 404483019 ) შეიძინა. კომპანია ვალდებულია საპრივატიზებო ქონების ბაზაზე განახორციელოს სასტუმრო კომპლექსისა და მასთან დაკავშირებული ინფრასტრუქტურის (მათ შორის, სპორტულ-გამაჯანსაღებელი სივრცე, გასართობი ობიექტები და სხვა) შექმნა, განახორციელოს 15 000 000 (თხუთმეტი მილიონი) აშშ დოლარის ინვესტიცია და უზრუნველყოს აღნიშნული უძრავი ქონების არანაკლებ 4-ვარსკვლავიან, მინიმუმ - 100 ნომრიან სასტუმროდ გადაქცევა. “საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს” მიერ ქონების ეროვნული სააგენტოდან მიღებული საჯარო ინფორმაციის თანახმად, 2012 წელს შპს „ბათუმი თაუერის“ მიერ ე.წ ბათუმის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის მშენებლობისთვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დახარჯული თანხების ოდენობამ 73 740 591 ლარი შეადგინა. რაც შეეხება შენობის მოვლისა და შენახვის ხარჯებს, შენობა 2012 წელს 185 752 ლარი, 2013 წელს კი 215 989 ლარი დაჯდა.

Author: „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“