საჯარო სამსახური

რეზიუმე

საქართველოს საჯარო სამსახურისთვის გამოყოფილი რესურსების ოდენობა ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა, ხოლო დაბალ საფეხურებზე კორუფციის აღმოფხვრისკენ მიმართული ძალისხმევა მეტად წარმატებული აღმოჩნდა. ამის მიუხედავად, საჯარო სექტორის თანამშრომელთა დამოუკიდებლობა სათანადოდ დაცული არ არის, ხოლო გამჭვირვალობასთან დაკავშირებული ძლიერი საკანონმდებლო ნორმები პრაქტიკაში თანამიმდევრულად არ გამოიყენება. საჯარო სექტორი ამჟამად კორუფციასთან დაკავშირებული საკითხების შესახებ საზოგადოების ინფორმირების თვალსაზრისით განსაკუთრებით აქტიური არ არის და ამ სფეროში სამოქალაქო საზოგადოებასა თუ კერძო სექტორთან აქტიურად არ თანამშრომლობს. სახელმწიფო შესყიდვების არსებული სისტემა კორუფციისგან დამცავ მნიშვნელოვან გარანტიებს შეიცავს, თუმცა პრაქტიკაში ისინი ყოველთვის ეფექტიანად არ გამოიყენება.

ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილი სხვადასხვა მაჩვენებლის ქულებით შეფასებულია საჯარო სამსახურის შესაძლებლობები, შიდა მართვა და მისი როლი საქართველოს ანტიკორუფციულ სისტემაში. ამ თავის დანარჩენ ნაწილში წარმოდგენილია თითოეული მაჩვენებლის თვისებრივი შეფასება.

სტრუქტურა და ორგანიზაცია

საქართველოს კანონმდებლობა „საჯარო სამსახურს“ განსაზღვრავს, როგორც საქმიანობას სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახაზინო დაწესებულებებში.
კანონში „საჯარო სამსახურის შესახებ“ ჩამოთვლილია მთელი რიგი დაწესებულებები, რომლებიც საჯარო სამსახურს წარმოადგენენ [1], ხოლო ცალკეული კანონები, რომლებიც სხვა ორგანოების საქმიანობას არეგულირებს, ამ ორგანოებს ასევე საჯარო სამსახურის ნაწილად მოიხსენიებს. ამ თავში აგრეთვე განხილულია საჯარო სამართლის იურიდიული პირები (ნახევრად დამოუკიდებელი ორგანოები, რომლებიც სახელმწიფო ზედამხედველობის ქვეშ სახელმწიფოს სხვადასხვა ფუნქციებს ასრულებენ), რომელთა უმრავლესობა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ კანონში ნახსენები არ არის, მაგრამ, ამის მიუხედავად, ისინი სახელმწიფოს სახელით მნიშვნელოვან საქმიანობას ეწევიან. ამასთან, რადგანაც ზოგი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი სამინისტროებისა და დეპარტამენტების მიერ დელეგირებულ მთელ რიგ საჯარო სამსახურის ფუნქციებს ასრულებს, ისინი ვალდებულნი არიან, დაიცვან „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონის დებულებები და მათზე მონიტორინგს საქართველოს უმაღლესი აუდიტორული დაწესებულება – კონტროლის პალატა – აწარმოებს (დამატებითი ინფორმაციისთვის, იხილეთ ამ ანგარიშის შესაბამისი თავი). იმის გამო, რომ საჯარო სამსახურთან დაკავშირებულ კანონმდებლობაში ბოლო წლების მანძილზე არაერთი ცვლილება შევიდა, მრავალი მისი დებულება ერთმანეთთან ჰარმონიზებული არ არის და საქართველოს საჯარო სამსახურის შემადგენელი ნაწილების ზუსტად განსაზღვრა რთულია.

საჯარო სამსახურთან დაკავშირებით ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის შემუშავების ხელშეწყობა და შესაბამისი საქმიანობის კოორდინირება საჯარო სამსახურის ბიუროს ევალება. ბიურო ასევე ვალდებულია, მოახდინოს სახელმწიფო უწყებებში ადამიანური რესურსების მართვის კოორდინირება, შეაგროვოს საჯარო მოხელეთა ქონებრივი დეკლარაციები, მოახდინოს საჯარო სამსახურში არსებული მდგომარეობის ანალიზი და შესაბამისი რეკომენდაციები საკანონმდებლო ორგანოს წარუდგინოს.

ამ თავში წარმოდგენილი საჯარო სამსახურის შეფასება არ მოიცავს იმ საჯარო დაწესებულებებს, რომლებიც სხვა თავებში ცალკე საყრდენ ინსტიტუტებად არის განხილული (მაგალითად, საკანონმდებლო ორგანო, აღმასრულებელი შტო, სამართალდამცავი უწყებები და საარჩევნო ადმინისტრაცია).

შეფასება

რესურსები (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად აქვს საჯარო სექტორს მისი მოვალეობების ეფექტიანდ განხორციელებისთვის საჭირო რესურსები?

ბოლო წლებში საქართველოს საჯარო სექტორისთვის ხელმისაწვდომი რესურსების რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ამის მიუხედავად, სახელმწიფო სერვისების ეფექტიან მიწოდებას აფერხებს ის გარემოება, რომ არაერთი უწყება სათანადო დაფინანსებას კვლავაც ვერ იღებს.

2004 წელს, ახალი მთავრობის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ სახელმწიფო შემოსავლების მნიშვნელოვანი ზრდის შედეგად, საჯარო სექტორისთვის რესურსების ხელმისაწვდომობა მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა. მოგვარდა სახელფასო დავალიანებების პრობლემა, რომელიც წინა ხელისუფლების დროს საჯარო სამსახურის მთავარი
პრობლემა იყო. 2009 წელს ჩატარებულ საჯარო მოსამსახურეთა გამოკითხვაში რესპონდენტთა 99 პროცენტმა თქვა, რომ წინა წელს ისინი ხელფასებს დროულად იღებდნენ. [2] მთავრობის მაღალი რანგის წარმომადგენელმა „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ განუცხადა, რომ საჯარო სექტორის ფინანსური მდგომარეობა, სახელმწიფო დაფინანსების ზრდასთან ერთად, იმის წყალობითაც გაუმჯობესდა, რომ ბევრი საჯარო უწყება საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად გადაკეთდა. ისინი ამჟამად ნახევრად ავტონომიურ ორგანოებს წარმოადგენენ, რომლებიც მოქალაქეებს სხვადასხვა მომსახურებას სთავაზობენ. ამის მაგალითებია სამოქალაქო რეესტრი და საჯარო რეესტრი, რომელთაგან ორივე იუსტიციის სამინისტროს ექვემდებარება. ამ უწყებებს უფლება აქვთ, რომ მიღებული შემოსავალი თავად განკარგონ, რის გამოც სხვა, მთლიანად სახელმწიფო დაფინანსებაზე დამოკიდებული უწყებების უმეტესობასთან შედარებით, ფინანსურად უფრო მეტად თვითკმარი ორგანიზაციები არიან.[3]

ამის მიუხედავად, საჯარო სექტორის დაფინანსება ჯერ კიდევ არასათანადოდ და არათანაბრად ხდება. ზემოხსენებული გამოკითხვის რესპონდენტთა დაახლოებით ნახევარმა განაცხადა, რომ მათი ხელფასი ყოველდღიური ხარჯების დასაფარად საკმარისი არ არის.[4] ერთ–ერთმა მაღალი თანამდებობის პირმა „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ განუცხადა, რომ საჯარო უწყებებს ხშირად უჭირთ ვაკანტური თანამდებობების შევსება კვალიფიციური კანდიდატების ნაკლებობის გამო.[5] როგორც ერთ–ერთი ექსპერტი აღნიშნავს, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი სამთავრობო უწყება სათანადო რესურსებს იღებს, ბევრი მნიშვნელოვანი უწყებისა და ყველა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს დაფინანსების ოდენობა არასაკმარისია. სამსახურში აყვანისა და თანამდებობიდან გათავისუფლების მოქნილი სისტემა და სხვადასხვა დაწესებულებებში შრომის ანაზღაურების ერთიანი შკალის არარსებობა ზოგიერთ „პრიორიტეტულ“ უწყებას საშუალებას აძლევს, რომ კვალიფიციური თანამშრომლები უხვი პრემიების მეშვეობით შეინარჩუნოს, ხოლო კონტრაქტორებსა და კონსულტანტებს მიმზიდველი ანაზღაურება შესთავაზოს.[6] უფრო მაღალი ანაზღაურების მქონე კვალიფიციური გარე კონსულტანტების დაქირავების უარყოფითი მხარე ის არის, რომ ის ინსტიტუციური მეხსიერების შექმნისა და შენარჩუნების საშუალებას არ იძლევა.

საჯარო მოსამსახურეთა დამოუკიდებლობის დაბალი ხარისხი და, განსაკუთრებით, სამუშაო ადგილების არასაიმედოობა ასევე ამცირებს ინსტიტუციურ ცოდნას და ზოგ საჯარო უწყებას ინსტიტუციური გამოცდილების დაგროვების საშუალებას არ აძლევს (უფრო დაწვრილებითი ინფორმაციისთვის, იხილეთ ქვეთავები დამოუკიდებლობის შესახებ (კანონი/პრაქტიკა)).

დამოუკიდებლობა (კანონი)

ქულა: 50

რამდენად დაცულია კანონით საჯარო მოსამსახურეთა დამოუკიდებლობა?

კანონმდებლობა შეიცავს მთელ რიგ დებულებებს, რომელთა მიზანი საჯარო მოსამსახურეთა დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფაა, თუმცა გარკვეული მნიშვნელოვანი გარანტიები კანონში გათვალისწინებული არ არის.

კანონი „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს საჯარო სამსახურის ერთ–ერთ ძირითად პრინციპად მიუკერძოებლობას აცხადებს[7] და საჯარო მოსამსახურეებს მათი თანამდებობის პარტიული საქმიანობისთვის გამოყენებას უკრძალავს. [8] საჯარო სექტორის თანამშრომლებს უფლება აქვთ, თანამდებობიდან დათხოვნასთან დაკავშირებული და სხვა სამსახურეობრივი ბრძანებები და გადაწყვეტილებები სასამართლოში გაასაჩივრონ.[9] კანონში ჩამოთვლილია საჯარო მოსამსახურეთა სამსახურიდან დათხოვნის ლეგიტიმური საფუძვლები,[10] რაც ხელმძღვანელობის მხრიდან თვითნებური გადაწყვეტილებების მიღების შესაძლებლობას ზღუდავს. კანონში მოცემული თანამდებობიდან დათხოვნის საფუძვლები, როგორიცაა საჯარო მოსამსახურის არადამაკმაყოფილებელი პროფესიული თვისებები, საატესტაციო გამოცდის ჩაუბარებლობა და სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის ძალაში შესვლა, ზოგადად გონივრულია.

ამის მიუხედავად, კანონში არ არის დებულებები, რომლებიც საჯარო მოსამსახურეთა დანიშვნასა და დაწინაურებაში პოლიტიკურ ჩარევას პირდაპირ კრძალავს. ასევე არ არსებობს დაწესებულება, რომელსაც საჯარო სექტორის თანამშრომლების თვითნებური ქმედებებისგან და პოლიტიკური ჩარევისგან დაცვა დაევალებოდა. როგორც „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელის” (ACN) დასკვნაშია აღნიშნული, არსებული წესები საჯარო უწყებების ხელმძღვანელობას „მოქმედების დიდ თავისუფლებას“ ანიჭებს და შესაძლებლობას აძლევს, საჯარო მოსამსახურეების პროფესიულ გადაწყვეტილებებზე „არაჯეროვანი ზეგავლენა“ მოახდინოს.[11]

დამოუკიდებლობა (პრაქტიკა)

ქულა: 25

რამდენად თავისუფალი არიან საჯარო მოსამსახურეები მათ საქმიანობაში გარე ჩარევისგან?

საჯარო მოსამსახურეთა დამოუკიდებლობის უზრუნველმყოფი ქმედითი საკანონმდებლო მექანიზმების არარსებობამ ისეთი მდგომარეობა შექმნა, როდესაც მათი დასაქმების ვადა და სამუშაო ადგილის საიმედოობა პირდაპირ არის დაკავშირებული პოლიტიკური თანამდებობის პირების უფლებამოსილების ვადასთან. პრაქტიკაში, ამ მხრივ ვითარება სხვადასხვა უწყებაში განსხვავებულია, მაგრამ, ზოგადად, საჯარო მოსამსახურეები თითქმის დაუცველნი არიან.

საჯარო სექტორის დამოუკიდებლობას ამცირებს მოქმედების ის ფართო თავისუფლება, რომლითაც პრაქტიკაში ცალკეული უწყებების ხელმძღვანელები სარგებლობენ საჯარო მოსამსახურეთა დანიშვნისა და თანამდებობიდან გათავისუფლებისას. როგორც „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელი” (ACN) აღნიშნავს, იმის მიუხედავად, რომ უწყებების ხელმძღვანელებს უფლება უნდა ჰქონდეთ, რომ ადამიანური რესურსები მათი დაწესებულებების საჭიროებების
მიხედვით მართონ, მოქმედების ისეთმა თავისუფლებამ, რომლითაც ისინი საქართველოში სარგებლობენ, შეიძლება „საჯარო სამსახურის პოლიტიზაცია“ გამოიწვიოს. [12] ამ შიშის საფუძვლიანობა პრაქტიკაშიც დასტურდება. საჯარო სამსახურის მიუკერძოებლობა ეჭვქვეშ იქნა დაყენებული ბოლო არჩევნების დროს. მაგალითად, ეუთო–ს „დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის“ (OSCE/ODIHR) ანგარიშში, რომელიც 2010 წლის
ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებს ეხება, აღნიშნულია, რომ „ზოგჯერ ერთმანეთისგან მკაფიოდ არ იყო გამიჯნული სახელმწიფო და მმართველი პარტია.“ [13] „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ ანგარიშში, რომელიც არჩევნების პერიოდში ადმინისტრაციული რესურსების გამოყენებას ეხება, ასევე ხაზგასმულია ის გარემოება, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში საჯარო სამსახური ფაქტიურად მმართველი პარტიის საარჩევნო კამპანიაში იყო ჩართული.[14]

პარლამენტის ერთ–ერთი მაღალი თანამდებობის პირი ადასტურებს, რომ პრაქტიკაში საჯარო მოსამსახურეების ხელმძღვანელებს იოლად შეუძლიათ მათი სამსახურიდან დათხოვნა და რომ მოსამსახურეები სათანადოდ დაცულნი არ არიან.[15] ამის შედეგად, როგორც სხვა ექსპერტი აღნიშნავს, საჯარო უწყებებში ხშირია კადრების ცვლა. რადგანაც ქვეყანაში პროფესიული სამსახურის დამკვიდრებული სტანდარტები არ არსებობს, უშუალო ხელმძღვანელისადმი ლოიალურობა ხშირად გადამწყვეტი ფაქტორია სამსახურის შენარჩუნების თვალსაზრისით. საჯარო სამსახურის ბიურო, რომელიც ადამიანური რესურსების მართვის კოორდინირებაზე პასუხისმგებელი ორგანოა, საჯარო მოსამსახურეების დამოუკიდებლობის გასამყარებლად ბევრს ვერაფერს აკეთებს, რადგან ყოველი უწყება საკუთარ საკადრო პოლიტიკას თავად განსაზღვრავს.[16]

მეორეს მხრივ, 2009 წელს ჩატარებულმა საჯარო მოსამსახურეთა გამოკითხვამ გარკვეულწილად განსხვავებული სურათი მოგვცა: რესპონდენტთა 67 პროცენტმა განაცხადა, რომ მათი სამუშაო ადგილი საიმედოა და 68 პროცენტმა აღნიშნა, რომ ადამიანურ რესურსებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები პოლიტიკური კუთვნილების მიხედვით არ
მიიღება. ამის მიუხედავად, გამოკითხვის ავტორები აღნიშნავდნენ, რომ რესპონდენტთა თითქმის მეოთხედმა ამ უკანასკნელ კითხვას არ უპასუხა. [17]

საჯარო სამსახურის ბიურო აღიარებს, რომ ამჟამად საჯარო უწყებების ხელმძღვანელები ადამიანური რესურსების პოლიტიკის განსაზღვრისას მეტისმეტი ავტონომიით
სარგებლობენ. ბიურო ამჟამად ამ საკითხის მოსაგვარებლად საერთო წესებისა და სტანდარტების ჩამოყალიბებაზე მუშაობს. [18]

გამჭვირვალობა (კანონი)

ქულა: 75

რამდენად უზრუნველყოფს კანონმდებლობა საჯარო სამსახურის ფინანსური და ადამიანური რესურსებისა და ინფორმაციის მართვის გამჭვირვალობას?

კანონის დებულებები, რომლებიც საჯარო სექტორის გამჭვირვალობას ეხება, ძირითადად ადეკვატურია. საკანონმდებლო ბაზა ზოგადად პროგრესულია, მაგრამ საჯარო დაწესებულებებს გარკვეული ტიპის ინფორმაციის საკუთარი ინიციატივით გამოქვეყნებას ყოველთვის არ ავალდებულებს.

საჯარო ინფორმაციის მართვის წესები ჩამოყალიბებულია ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსში, რომელიც აცხადებს, რომ ყველას აქვს უფლება, გაეცნოს ადმინისტრაციულ ორგანოში არსებულ საჯარო ინფორმაციას, თუ ის არ შეიცავს სახელმწიფო, კომერციულ ან პირად საიდუმლოებას. საჯარო დაწესებულებები ვალდებულნი არიან, მათ განკარგულებაში მყოფი საჯარო ინფორმაცია სპეციალურ შიდა რეესტრში შეიტანონ და დანიშნონ საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაზე პასუხისმგებელი საჯარო მოსამსახურე. საჯარო დაწესებულებები ასევე ვალდებულნი არიან, პრეზიდენტსა და პარლამენტს წარუდგინონ ყოველწლიური ანგარიში საჯარო ინფორმაციის მართვის საკითხებთან დაკავშირებით.[19]

პირებმა, რომელთაც საჯარო ინფორმაციის მიღება სურთ, წერილობითი განაცხადით უნდა მიმართონ შესაბამის საჯარო დაწესებულებას, რომელიც ვალდებულია, ინფორმაცია ან დაუყოვნებლივ გასცეს ან, თუ ინფორმაციის შეგროვება დამატებითი სამუშაოს შესრულებას მოითხოვს, 10 დღის ვადაში, რაც ქვეყნების უმრავლესობაში მოქმედ ანალოგიურ ვადებთან შედარებით ბევრად მცირე დროა. მნიშვნელოვანია, რომ საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის განაცხადში მოთხოვნის მოტივის ან მიზნის მითითება აუცილებელი არ არის.[20] ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის დებულებებთან ერთად, კანონი „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საჯარო
დაწესებულებების ხელმძღვანელებს ავალდებულებს, უზრუნველყონ საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის მექანიზმის ფუნქციონირება. [21]

საჯარო სამსახურში თანამდებობაზე დანიშვნის მარეგულირებელი წესები გამჭვირვალობის მხრივ ზოგადად ადეკვატურია. თანამდებობაზე დანიშვნა ღია კონკურსის წესით უნდა მოხდეს და ვაკანსიები კონკურსამდე არანაკლებ 10 დღით ადრე უნდა გამოცხადდეს. წარმატებულ კანდიდატებს სპეციალური კომისია არჩევს, რომელიც ვალდებულია,
გადაწყვეტილების მიღებიდან ხუთი დღის ვადაში ყველა კანდიდატს აცნობოს მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ. [22]

კანონმდებლობა მთელ რიგ დებულებებს შეიცავს სახელმწიფო შესყიდვების გამჭვირვალობასთან დაკავშირებით. კანონით, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ვალდებულია, შექმნას სახელმწიფო შესყიდვების ერთიანი საინფორმაციო ბაზა და გამოსცეს ნორმატიული აქტები, რომლებიც შესყიდვების გამჭვირვალობას უზრუნველყოფს. კანონი სააგენტოს პირდაპირ ავალდებულებს, რომ შესყიდვებზე მონიტორინგი განახორციელოს გამჭვირვალობისა და ანგარიშგების პრინციპების დაცვის მიზნით. შემსყიდველი ორგანიზაციები ვალდებულნი არიან, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს კანონით დადგენილ ვადაში წარუდგინონ ანგარიშები განხორციელებული შესყიდვების შესახებ. ეს ანგარიშები ნებისმიერი დაინტერესებული პირისთვის ხელმისაწვდომი უნდა გახდეს და შემსყიდველმა ორგანიზაციებმა მათი მოკლე შინაარსი საინფორმაციო საშუალებებში უნდა გამოაქვეყნონ. კანონში შესული ბოლო ცვლილებების თანახმად, ყველა სახის ტენდერი ელექტრონულად უნდა ჩატარდეს და სატენდერო დოკუმენტები ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ერთიანი ელექტრონული სისტემით.[23] ეს სახელმწიფო შესყიდვების გამჭვირვალობისა და ანგარიშგების კუთხით მნიშვნელოვანი წინგადადგმული ნაბიჯია.

კანონი „სახელმწიფო სამსახურის შესახებ“ მოითხოვს, რომ საჯარო სამსახურის ქვედა რანგის თანამშრომლებმა (საჯარო მოსამსახურეებმა) და მათი ოჯახის წევრებმა ყოველწლიურად წარადგინონ საშემოსავლო და ქონებრივი დეკლარაციები ფინანსთა სამინისტროში.[24] ეს დეკლარაციები ძირითადად საგადასახადო მიზნებისთვის გამოიყენება. საჯარო სამსახურის მაღალი რანგის თანამშრომლები (თანამდებობის პირები) ვალდებულნი არიან, საჯარო სამსახურის ბიუროში უფრო დეტალური ქონებრივი დეკლარაციები წარადგინონ.[25] ამავე დროს, კანონის ეს მოთხოვნა არ ვრცელდება ადგილობრივი ხელისუფლების ზოგიერთ მნიშვნელოვან თანამდებობის პირზე (მაგალითად, თბილისის საკრებულოს წევრებზე).

კანონი დეკლარაციების გადამოწმების მექანიზმების შექმნას არ ითვალისწინებს. საჯარო სამსახურის ბიურომ განაცხადა, რომ ასეთი მექანიზმების აუცილებლობა
საეჭვოა, რადგან დეკლარაციები საჯაროა და მათი შინაარსის გაცნობა ყველა დაინტერესებულ პირსა და ორგანიზაციას შეუძლია. [26]

ასევე პრობლმურია ის გარემოება, რომ საქართველოს კანონმდებლობა არ ადგენს ინფორმაციის იმ ტიპების ნუსხას, რომელიც საჯარო დაწესებულებებმა საკუთარი ინიციატივით უნდა გამოაქვეყნონ. ეს საკანონმდებლო ბაზის მნიშვნელოვანი ხარვეზია. „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელის” (ACN) რეკომენდაციებში აღნიშნული იყო, რომ ასეთი ნუსხა უნდა მოიცავდეს ინფორმაციას, რომელიც შეეხება საჯარო დაწესებულებების
სტრუქტურასა და უფლებამოსილებას, მათ ბიუჯეტებსა და საფინანსო ანგარიშებს, ასევე მიღებულ გადაწყვეტილებებსა და გადაწყვეტილებების პროექტებს. [27]

გამჭვირვალობა (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად ეფექტიანად სრულდება კანონის ის დებულებები, რომლებიც საჯარო სამსახურის ფინანსური და ადამიანური რესურსებისა და ინფორმაციის მართვის გამჭვირვალობას ეხება?

კანონის იმ დებულებებს, რომლებიც საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას ეხება, საჯარო სამსახურის ყველა დაწესებულება თანაბრად არ ასრულებს. სამთავრობო უწყებები საჯარო ინფორმაციას ყოველთვის კანონით დადგენილ ვადებში არ გასცემენ, ხოლო ზოგიერთი ტიპის ინფორმაციის გაცემაზე, როგორიცაა თანამდებობის პირების პრემიების ოდენობა, საერთოდ უარს ამბობენ. ამავე დროს, ბოლო თვეებში მნიშვნელოვანი წინსვლა იქნა მიღწეული სახელმწიფო შესყიდვებისა და საჯარო სექტორში არსებული ვაკანსიების გამჭვირვალობის კუთხით.

„ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელის” (ACN) დასკვნის მიხედვით, საქართველოს კანონმდებლობის ის დებულებები, რომლებიც ინფორმაციის საჯაროობას ეხება, ყოველთვის სათანადოდ არ სრულდება. საჯარო დაწესებულებები ხშირად ინფორმაციას კანონით დადგენილ ვადებში არ გასცემენ და ხანდახან განაცხადებს საერთოდ არ პასუხობენ.[28] ამ ხარვეზების შესაძლო მიზეზად ორგანიზაცია იმ გარემოებას ასახელებს, რომ საქართველოში არ არსებობს ცენტრალური ორგანო, რომელიც მონიტორინგს გაუწევს საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის განაცხადებთან დაკავშირებული წესების დაცვას და შესაბამის საჯარო მოსამსახურეებს ტრენინგებს ჩაუტარებს.[29] „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ დაკვირვებით, მაშინაც, როდესაც საჯარო ინფორმაცია მზა სახით არსებობს, საჯარო დაწესებულებები ხშირად მას 10–დღიანი ვადის ამოწურვამდე არ გასცემენ; როდესაც კითხვა დეტალური და კონტრეტულია, ისინი ხშირად არასრულ პასუხებს იძლევიან; ინფორმაციის გაცემამდე ხშირად დამატებით
განმარტებებს ან ინფორმაციის მოთხოვნის მიზეზების დასახელებას ითხოვენ, რაც კანონის პირდაპირი დარღვევაა. [30] ეს დასკვნები ამ კვლევის ფარგლებში ჩატარებულმა პრაქტიკულმა ტესტებმაც დაადასტურა, როდესაც სხვა სამოქალაქო–საზოგადოებრივმა ორგანიზაციებმა, საინფორმაციო საშუალებებმა, ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებმა და რიგითმა მოქალაქეებმა საჯარო დაწესებულებებს 52 კითხვა გაუგზავნეს. პრაქტიკულმა ტესტებმა აჩვენა, რომ სხვადასხვა საჯარო დაწესებულებები საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის განაცხადებზე განსხვავებულად რეაგირებენ და ამ მხრივ ყველა მათგანი თანაბარი აქტიურობით არ გამოირჩევა (დამატებითი ინფორმაციისთვის, იხილეთ თავი პრაქტიკული ტესტების შედეგების შესახებ).

ქონების დეკლარირება პრაქტიკაშიც კანონის შესაბამისად ხდება და ქონებრივი დეკლარაციები სპეციალურ ვებ–გვერდზე ქვეყნდება. [31] თუმცა, ამავე დროს, არ არსებობს უწყება, რომელსაც დეკლარაციების განხილვა და მათში მოცემული ინფორმაციის გადამოწმება ევალება.[32] მართალია, ყველა ქონებრივ დეკლარაციაში მოცემული ინფორმაციის გადამოწმება შეუძლებელია, მაგრამ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ აზრით, შემთხვევითობის პრინციპით შერჩეული დეკლარაციების მცირე ოდენობის შემოწმება გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის ეფექტური მექანიზმი იქნებოდა.[33]

თანამდებობის პირთა ხელფასებთან დაკავშირებული ინფორმაცია საჯაროდ ხელმისაწვდომია, მაგრამ პრემიების გაცემის სისტემა (რომლებიც, სავარაუდოდ, ზოგიერთი თანამდებობის პირის ოფიციალური შემოსავლის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს) გამჭვირვალე არ არის. პრემიების ოდენობის განსაზღვრისა და მათი გაცემის მკაფიოდ ჩამოყალიბებული სისტემა არ არსებობს. საჯარო დაწესებულებებმა არ დააკმაყოფილეს „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ განაცხადები, რომელთა მეშვეობით ორგანიზაცია ცალკეული თანამდებობის პირების მიერ მიღებული პრემიების შესახებ ინფორმაციას ითხოვდა.[34]

საჯარო სექტორში არსებული ვაკანსიების შესახებ ინფორმაციის გამჭვირვალობა მხოლოდ ნაწილობრივ არის უზრუნველყოფილი. კანონის მოთხოვნა, რომელიც საჯარო დაწესებულებებში არსებული ვაკანსიების შესახებ ინფორმაციის საჯაროდ გამოქვეყნებას ითვალისწინებს, ყველა დაწესებულებაში თანაბრად არ სრულდება, რადგან ზოგი
დაწესებულება ვაკანსიებს რეგულარულად აქვეყნებს, ზოგი კი ვაკანსიებთან დაკავშირებულ ინფორმაციას არასოდეს ავრცელებს. [35] ამავე დროს, 2010 წლის ბოლოს საჯარო სამსახურის ბიურომ საჯარო სამსახურში არსებული ვაკანსიების ცენტრალიზებული სისტემით თავის ვებ–გვერდზე (www.csb.gov.ge) გამოქვეყნება დაიწყო, რაც მნიშვნელოვანი წინგადადგმული ნაბიჯია.

სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა უკანასკნელ წლებში პრობლემებთან იყო დაკავშირებული, მაგრამ ბოლო დროს ამ მხრივ წინსვლა შეიმჩნევა. მიუხედავად იმისა, რომ ტენდერებთან დაკავშირებული ინფორმაცია გაზეთში და სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ვებ–გვერდზე ქვეყნდებოდა, უკვე ჩატარებული ტენდერების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება რთული იყო. მაგალითად, „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციას“ ხშირად უჭირდა სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებული ინფორმაციის მოპოვება, განსაკუთრებით ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებიდან, ხოლო ის ინფორმაცია, რომელსაც ორგანიზაცია იღებდა, არასრული იყო.[36] პრობლემა შესყიდვების ელექტრონული სისტემის დანერგვით მოგვარდა და ამჟამად შესაბამისი ინფორმაცია სპეციალურ ვებ–გვერდზე ქვეყნდება (tenders.procurement.gov.ge).

ანგარიშვალდებულება (კანონი)

ქულა: 75

რამდენად უზრუნველყოფს კანონმდებლობა, რომ საჯარო სექტორის თანამშრომლები ანგარიშვალდებულნი იყვნენ მათ ქმედებებზე?

კანონმდებლობა ზოგადად ადეკვატურია ანგარიშვალდებულების პროცედურების მხრივ, რადგან საჯარო დაწესებულებებისა და თანამდებობის პირების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გასაჩივრების სხვადასხვა მექანიზმებს ითვალისწინებს.

კანონი ძლიერ დებულებებს შეიცავს მამხილებლების დაცვასთან დაკავშირებით, რომლებიც 2009 წელს შევიდა ძალაში. კანონი მხილებას განმარტავს როგორც საჯარო დაწესებულების შესაბამისი შიდა ორგანოს (შიდა კონტროლის ან აუდიტის განმახორციელებელი სტრუქტურული ქვედანაყოფის) ინფორმირებას საჯარო დაწესებულების ან საჯარო მოსამსახურის მიერ კანონის ან საჯარო მოსამსახურეთა ქცევის წესების დარღვევის შესახებ, რამაც ზიანი მიაყენა საჯარო ინტერესებსა და საჯარო დაწესებულების რეპუტაციას. კანონი კრძალავს მამხილებლის დაშინებას, მასზე ზეწოლას ან მის მიმართ დისკრიმინაციულ მოპყრობას. მამხილებელი ასევე უფლებამოსილია, მიმართოს სასამართლოს, თუ მის ან მისი ოჯახის წევრის ჯანმრთელობას ან სიცოცხლეს საფრთხე დაემუქრება. თუ მამხილებლის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული ან სისხლისსამართლებრივი საქმის წარმოება დაიწყება, შესაბამისი საჯარო დაწესებულება ვალდებულია, დაამტკიცოს, რომ ბრალდების წარდგენა მხილების ფაქტს არ უკავშირდება. მხილების საჩივარი არ შეიძლება განიხილოს იმ პირმა, რომლის წინააღმდეგაც ის არის მიმართული ან იმ პირმა, რომელიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებულია საქმის შედეგით, რაც მის მიუკერძოებლობას ეჭვქვეშ აყენებს. საჩივარი შესაბამისმა შიდა ორგანომ უმოკლეს გონივრულ ვადაში უნდა გამოიძიოს და განიხილოს. თუ შიდა მოკვლევის შედეგად დადგინდება, რომ არსებობს საფუძველი სისხლისსამართლებრივი ან ადმინისტრაციული სანქციის შეფარდებისთვის, შიდა ორგანომ ამის შესახებ შესაბამის სამართალდამცავ ორგანოებს უნდა აცნობოს.[37]

კანონმდებლობაში ასევე არსებობს მექანიზმი, რომელიც მოქალაქეებს ადმინისტრაციული ორგანოების (საჯარო დაწესებულებების) გადაწყვეტილებების გასაჩივრების შესაძლებლობას აძლევს. მათ შეუძლიათ საჩივრით ზემდგომ თანამდებობის პირს, იმავე ორგანოს ქვედანაყოფს, ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს ან სასამართლოს მიმართონ.[38] ადმინისტრაციული ორგანოები ვალდებულნი არიან, საჩივრის განხილვისას ყველა დაინტერესებულ მხარეს მისცენ საკუთარი აზრის გამოთქმის საშუალება.[39]

კონტროლის პალატა (საქართველოს უმაღლესი აუდიტორული დაწესებულება) უფლებამოსილია, ჩაატაროს საჯარო დაწესებულებების აუდიტი. [40] აუდიტორებს უფლება აქვთ, გაეცნონ ყველა შესაბამის დოკუმენტს, ხოლო თუ გაუჩნდებათ ეჭვი, რომ სახეზეა დანაშაულის ნიშნები, ამის შესახებ სამართალდამცავ ორგანოებს აცნობონ.[41] ამასთან ერთად, 2010 წლის მარტში მიღებული ახალი კანონის მიხედვით, საჯარო დაწესებულებები ვალდებულნი არიან, შექმნან შიდა აუდიტის სუბიექტები, რომელთაც ამ დაწესებულებების ფინანსური მართვის ეფექტიანობის შეფასება ევალებათ. შიდა აუდიტის სუბიექტები ანგარიშვალდებულნი არიან ფინანსთა სამინისტროს სპეციალური ორგანოს წინაშე. ახალი კანონი მოითხოვს, რომ საჯარო დაწესებულებებმა შეიმუშაონ „ფინანსური მართვისა და კონტროლის სისტემა“ და ფინანსთა სამინისტროს ანგარიშები წარუდგინონ. რაც შეეხება უარყოფით მხარეს, შინაგან საქმეთა, თავდაცვისა და იუსტიციის სამინისტროებს, ასევე ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებსა და საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებს, შიდა აუდიტის სუბიექტების შექმნა 2013 წლამდე არ ევალებათ.[42]

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი შეიცავს სპეციალურ თავს, რომელიც თანამდებობის პირებისა და საჯარო მოსამსახურეების მიერ სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ფარგლებში ჩადენილ დანაშაულებს ეხება. სისხლის სამართლის კოდექსით დასჯად ქმედებებს განეკუთვნება ქრთამის მიცემა და აღება, სამსახურეობრივი
უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება, სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადამეტება და სამსახურეობრივი სიყალბე. [43]

საქართველოს კანონმდებლობა შეიცავს დებულებებს, რომელთა მიზანს საჯარო სამართლის იურიდიული პირების ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა წარმოადგენს. ამ ტიპის დაწესებულებებმა ყოველწლიური ანგარიშები სპეციალურ სახელმწიფო კონტროლის განმახორციელებელ ორგანოს უნდა წარუდგინონ, რომელიც პრეზიდენტის ბრძანებულებით განისაზღვრება. კონტროლის განმახორციელებელი ორგანო უფლებამოსილია, საჯარო სამართლის იურიდიული პირისგან მოითხოვოს შესაბამისი ინფორმაციის წარდგენა და დამოუკიდებელი აუდიტორის მეშვეობით შეამოწმოს მისი ფინანსური ანგარიშები.[44] ამ ტიპის დაწესებულებების
საქმიანობის შემოწმების უფლება საქართველოს უმაღლეს აუდიტორულ დაწესებულებას, კონტროლის პალატასაც, აქვს. [45] რაც შეეხება უარყოფით მხარეს, როგორც კონტროლის პალატის ანგარიშშია აღნიშნული, კანონმდებლობა მკაფიოდ არ განსაზღვრავს, თუ რომელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირები არიან ანგარიშვალდებული ფინანსთა სამინისტროს წინაშე სხვა ორგანოების მსგავსად, რომლებიც სახელმწიფო დაფინანსებას ღებულობენ.[46]

პარლამენტი უფლებამოსილია, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებს ნებისმიერ დროს მოსთხოვოს მათ საქმიანობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის/ანგარიშების წარდგენა. [47]

ანგარიშვალდებულება (პრაქტიკა)

ქულა: 75

რამდენად ანგარიშვალდებულნი არიან საჯარო სექტორის თანამშრომლები მათ ქმედებებზე პრაქტიკაში?

საჯარო სამსახურის დაწესებულებებისა და თანამშრომლების ანგარიშვალდებულებას ზოგადად ეფექტიანად უზრუნველყოფენ პროკურატურა, სასამართლო ხელისუფლება და უმაღლესი აუდიტორული დაწესებულება. ამავე დროს, შიდა აუდიტის მექანიზმები მცირე ხნის წინ იქნა დანერგილი და მთელს საჯარო სექტორს არ მოიცავს.

ოფიციალური სტატისტიკური მონაცემები აჩვენებს, რომ საჯარო მოსამსახურეების მიერ ჩადენილ სამართალდარღვევებს სამართალდამცავი ორგანოები აქტიურად იძიებენ.
პროკურატურამ 2009 წელს 791 ასეთი დანაშაული დააფიქსირა, მათ შორის სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების 94 და ქრთამის აღების 79 შემთხვევა. [48] როგორც ჩანს, კერძო მხარეებისთვის, რომელთაც საჯარო დაწესებულებებისგან ზარალის ანაზღაურების მიღება სურთ, სასამართლო ეფექტურ მექანიზმს წარმოადგენს. მაგალითად, 2009 წელს, კერძო მხარეებმა საჯარო დაწესებულებების წინააღმდეგ სასამართლოში წარდგენილი სარჩელების ნახევარი მოიგეს (5,342 საქმიდან 2,673).[49]

საჯარო დაწესებულებების აუდიტორულ შემოწმებას, კანონის შესაბამისად, კონტროლის პალატა ახორციელებს. კონტროლის პალატის საქმიანობა ამ დაწესებულებების საქმიანობის შესაბამის კანონებთან და ბიუჯეტებთან შესაბამისობის შემოწმებით შემოიფარგლება, ხოლო ფინანსური სისტემების, შიდა კონტროლისა და შიდა აუდიტორული ფუნქციების შემოწმება არ ხორციელდება.[50] ამავე დროს, ბოლო თვეებში ადგილი ჰქონდა რამდენიმე იმედისმომცემ
ფაქტს, როდესაც კონტროლის პალატამ მთელ რიგ საჯარო დაწესებულებებში სერიოზული დარღვევები გამოავლინა და გაახმაურა. [51] საჯარო დაწესებულებების შიდა აუდიტის სუბიექტების ქმედითობის შეფასება ჯერ რთულია, რადგან ისინი ზოგ დაწესებულებაში ერთი წელიც არაა, რაც ფუნქციონირებენ, სხვებში კი მათი ჩამოყალიბება ჯერ არ მომხდარა.

როგორც იუსტიციის მინისტრის მოადგილე, ჯაბა ებანოიძე, აცხადებს, სამინისტროების მიერ შექმნილ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებზე ზედამხედველობას იგივე სამინისტროები აწარმოებენ.[52] ყველა იმ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის აუდიტს, რომელიც სახელმწიფო დაფინანსებას იღებს, კონტროლის პალატა ახორციელებს.[53]

მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო დროს საქართველოში მამხილებელთა დაცვის ძლიერი ნორმები ამოქმედდა, გაურკვეველია, ახორციელებს თუ არა მთავრობა ღონისძიებებს საჯარო მოსამსახურეთა შორის ახალი დებულებების შესახებ ინფორმაციის გასავრცელებლად.[54]

კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფის მექანიზმები (კანონი)

ქულა: 75

რამდენად უზრუნველყოფს კანონმდებლობა საჯარო სამსახურში დასაქმებულ პირთა კეთილსინდისიერებას?

საქართველოში საჯარო სამსახურის კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებული სათანადო წესები მოქმედებს. ეს წესები ძირითადად მოცემულია კანონებში „საჯარო სამსახურის შესახებ“ და „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ.“ ამ უკანასკნელის ბევრი დებულება მხოლოდ მაღალი რანგის საჯარო მოსამსახურეებს ეხება.

კანონში „საჯარო სამსახურის შესახებ“ 2009 წელს დამატებები შევიდა და მას ახალი თავი დაემატა – „ქცევის ზოგადი წესები საჯარო მოსამსახურეთათვის“. ამ დამატებების მიხედვით, საჯარო მოსამსახურეები ვალდებულნი არიან, საკუთარი სამსახურეობრივი მოვალეობები მიუკერძოებლად და კეთილსინდისიერად შეასრულონ და სამსახურეობრივი სახსრები და უფლებამოსილება პირადი მიზნებისთვის არ გამოიყენონ. საჯარო მოსამსახურეებს ეკრძალებათ ისეთი საჩუქრებისა და მომსახურების მიღება, რომელმაც შეიძლება მათი სამსახურეობრივი მოვალეობების შესრულებაზე გავლენა მოახდინოს და ისინი ვალდებულნი არიან, ნებისმიერი ასეთი შეთავაზების შესახებ მათ ხელმძღვანელებს აცნობონ. საჯარო მოსამსახურეები მოვალენი არიან, აღკვეთონ ინტერესთა შეუთავსებლობის ნებისმიერი შემთხვევა, ხოლო, ინტერესთა შეუთავსებლობის წარმოშობის შემთხვევაში, განაცხადონ მის შესახებ. მათ ასევე ევალებათ, განაცხადონ იმ ნათესავების შესახებ, რომლებიც იმავე დაწესებულებაში მუშაობენ.[55]

სახელმწიფო თანამდებობის დატოვებიდან 3 წლის მანძილზე, ყოფილ საჯარო მოსამსახურეებს ეკრძალებათ იმ ორგანიზაციაში ან საწარმოში მუშაობა და მისგან შემოსავლის მიღება, რომელსაც ისინი უკანასკნელი სამი წლის მანძილზე სამსახურეობრივად ზედამხედველობდნენ.[56] საჯარო მოსამსახურეებს უფლება არ აქვთ, სამსახურეობრივი უფლებამოსილების ფარგლებში შევიდნენ გარიგებაში საკუთარი ოჯახის წევრებთან ან ახლო ნათესავებთან, ასევე იმ დაწესებულებასთან, რომელშიც ისინი საქმიანობენ, სამეწარმეო სუბიექტებთან ან პოლიტიკურ პარტიებთან. საჯარო მოსამსახურე ვალდებულია, მის საკუთრებაში არსებული
სამეწარმეო სუბიექტის აქციები მისი საჯარო სამსახურში ყოფნის ვადით სხვა პირს გადასცეს დროებით მართვაში. [57]

„ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციულმა ქსელმა“ (ACN) დადებითად შეაფასა ქართული კანონმდებლობის ის დებულებები, რომლებიც საჩუქრებს ეხება, და მათ „ძალზე დეტალური“ უწოდა.[58] კანონი „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ იმ საჩუქრების ღირებულების ზედა ზღვარს ადგენს, რომელთა მიღება საჯარო მოსამსახურეს წლის განმავლობაში
შეუძლია (წლიური ხელფასის 15 პროცენტი). მსგავსი შეზღუდვა მოქმედებს საჯარო მოსამსახურის ოჯახის წევრებისთვისაც. [59]

საჯარო თანამდებობის პირს ეკრძალება ნებისმიერი სხვა ანაზღაურებადი სამუშაოს შესრულება, ხოლო მისი ოჯახის წევრებს ასევე აკრძალული აქვთ იმ საწარმოში მუშაობა ან აქციების ფლობა, რომელზე ზედამხედველობაც ამ თანამდებობის პირს სამსახურეობრივად ევალება. საჯარო თანამდებობის პირის ახლო ნათესავები არ შეიძლება
დაინიშნონ ისეთ თანამდებობაზე, რომელიც პირდაპირ ამ თანამდებობის პირს ექვემდებარება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა დანიშვნა ღია კონკურსის წესით ხდება. [60]

საჯარო მოსამსახურის მიერ ქრთამის მიცემა ან აღება საქართველოს კანონმდებლობით სისხლის სამართლის დანაშაულია. [61]

რაც შეეხება უარყოფით მხარეს, ზემოთ აღწერილი კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებული დებულებების მიმართება საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებთან ბუნდოვანი და ორაზროვანია. ამავე დროს, არ არსებობს კანონის დებულება, რომელიც მოითხოვს, რომ სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულებები შეიცავდეს კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებულ ან ანკტიკორუფციულ მუხლებს (თუმცა კანონში არის დებულებები, რომლებიც სატენდერო წინადადებების წარდგენისა და ტენდერში გამარჯვებულთა შერჩევის პროცესში ინტერესთა შეუთავსებლობის პრევენციას ეხება; უფრო დაწვრილებითი ინფორმაციისთვის, იხილეთ ქვეთავი, რომელიც სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში კორუფციის შემცირებაში საჯარო სექტორის როლს ეხება).

კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფის მექანიზმები (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად უზრუნველყოფილია საჯარო მოსამსახურეთა კეთილსინდისიერება პრაქტიკაში?

მთავრობამ დიდ წარმატებას მიაღწია საჯარო სამსახურში ქრთამის აღების პრაქტიკის შემცირების მხრივ. ამის მიუხედავად, საქართველოს კანონმდებლობაში შემავალი საჯარო მოსამსახურეთა კეთილსინდისიერების წესები პრაქტიკაში ყოველთვის სათანადოდ არ სრულდება, რაც ძირითადად იმით არის გამოწვეული, რომ არ არსებობს ეფექტური დაწესებულება, რომელსაც ამ წესების შესრულების უზრუნველყოფა და საჯარო მოსამსახურეებისთვის სათანადო ტრენინგების ჩატარება დაევალებოდა.

საქართველოს მთავრობამ 2003 წლის შემდეგ საჯარო სექტორში წვრილმანი კორუფციის შემცირების კუთხით მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია. 2009 წლის „გლობალური კორუფციის ბარომეტრის“ შედეგების მიხედვით, საქართველოში გამოკითხულ პირთა მხოლოდ 2 პროცენტი აცხადებდა, რომ წინა წელს ქრთამი გადაიხადა. თუმცა, ამავე დროს, რესპონდენტები საჯარო თანამდებობის პირების მიმართ ნდობის მაღალი ხარისხით არ გამოირჩეოდნენ და კითხვაზე, რომელიც საჯარო თანამდებობის პირების
კეთილსინდისიერების 5–ბალიანი შკალით შეფასებას ითვალისწინებდა („არაკორუმპირებული“ – 1, „ძალიან კორუმპირებული – 5), მათ საშუალოდ 3.2 ქულა მიანიჭეს. [62]

როგორც ჩანს, კეთილსინდისიერების წესების თანმიმდევრული შესრულება ქრთამის აღების წინააღმდეგ ბრძოლას არ სცილდება. როგორც „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელის” (ACN) დასკვნაშია აღნიშნული, „არ არსებობს საფუძველი დასკვნისთვის, რომ, ზოგადად, [საჯარო სამსახურის] ბიურო საჯარო სამსახურში პროფესიული და სამართლებრივი სტანდარტების დაცვას უზრუნველყოფს.“[63] ბიუროს არ გააჩნია უფლებამოსილება, რომ კეთილსინდისიერების წესების დარღვევებზე სანქციები დააწესოს, ის საჯარო მოსამსახურეებისთვის რეგულარულ ტრენინგებს არ ატარებს (განსაკუთრებით მუნიციპალურ დონეზე) და უძლურია, რომ ინტერესთა შეუთავსებლობის წესებისა და თანამდებობის დატოვების შემდგომ დასაქმებასთან დაკავშირებული შეზღუდვების შესრულება უზრუნველყოს.[64]

საჯარო სამსახურის ბიუროს მომზადებული აქვს საკნონმდებლო წინადადება, რომლის მიხედვით საჯარო დაწესებულებებს დაეკირსებათ ვალდებულება, რომ მათ თანამშრომლებს კეთილსინდისიერების წესებთან და საკითხებთან დაკავშირებით ტრენინგები ჩაუტარონ.[65]

როლი: საზოგადოების ინფორმირება (პრაქტიკა)

ქულა: 25

რამდენად ახდენს საჯარო სექტორი საზოგადოების ინფორმირებას კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლაში მისი როლის შესახებ?

საჯარო სექტორი ამჟამად საზოგადოების კორუფციასთან დაკავშირებულ საკითხებზე ინფორმირებისთვის გამიზნულ არანაირ მნიშვნელოვან საქმიანობას არ ეწევა.

მთავრობა ამჟამად კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის სფეროში არანაირ საინფორმაციო ან საგანმანათლებლო საქმიანობას არ ახორციელებს და ამ მხრივ მისი აქტივობა კორუფციული დანაშაულების გახსნისას პროკურორების მიერ ჩატარებული პრესკონფერენციებით შემოიფარგლება. შესაბამისად, საზოგადოება ინფორმაციას მხოლოდ ანტიკორუფციული პოლიტიკის რეპრესიულ ასპექტებზე იღებს და ინფორმირებული არ არის პრევენციული ზომების შესახებ, როგოროცაა ანტიკორუფციული სტრატეგიებისა და სამოქმედო გეგმების შემუშავება და განხორციელება.[66] ამის ერთ–ერთი დამაჯერებელი ახსნა ის არის, რომ მთავრობა კორუფციად მხოლოდ ქრთამის აღებას მიიჩნევს და მას მხოლოდ დაპატიმრებებისა და დერეგულაციის მეშვეობით ებრძვის. „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოსთან“ საუბარში ერთ–ერთმა მაღალი თანამდებობის პირმა ნაწილობრივ დაადასტურა, რომ საჯარო სამსახურისთვის ფართო საზოგადოების ანტიკორუფციული ღონისძიებების შესახებ ინფორმირება პრიორიტეტს არ წარმოადგენს. მან აღნიშნა, რომ იმ წინსვლის გათვალისწინებით, რომელიც ბოლო წლებში კორუფციის შემცირების კუთხით იქნა მიღწეული, მოქალაქეები კორუფციას საჯარო სექტორის მნიშვნელოვან პრობლემად აღარ აღიქვამენ.[67]

რაც შეეხება დადებით მხარეს, მთელმა რიგმა უწყებებმა, რომლებიც ანტიკორუფციულ ღონისძიებებს ახორციელებენ (მაგალითად, პროკურატურამ და კონტროლის პალატამ) შექმნეს ცხელი ხაზები, რომელთა მეშვეობით მოქალაქეებს შეუძლიათ, მათ კორუფციასთან დაკავშირებული საჩივრებით მიმართონ. საჯარო სამსახურის ბიურო ფართო საინფორმაციო კამპანიის დაწყებას გეგმავს, რომელიც მიზნად საჯარო სამსახურში ბოლო დროს განხორციელებულ ცვლილებებზე (მათ შორის, ანტიკორუფციულ ღონისძიებებზე)
საზოგადოების ინფორმირებას ისახავს. როგორც ბიურო აცხადებს, კამპანია მთავარ აქცენტს საჯარო სექტორის ანგარიშვალდებულებასა და გამჭვირვალობაზე გააკეთებს. [68]

როლი: საჯარო დაწესებულებებთან, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებთან და კერძო სექტორთან თანამშრომლობა კორუფციის პრევენციისა და დაძლევის კუთხით (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად თანამშრომლობს საჯარო სექტორი საჯარო ზედამხედველობის დაწესებულებებთან, ბიზნესთან და სამოქალაქო საზოგადოებასთან ანტიკორუფციული ინიციატივების განხორციელების მიზნით?

საჯარო სექტორი, სამოქალაქო საზოგადოება და ბიზნესი კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხებში ერთმანეთთან ინტენსიური თანამშრომლობით არ გამოირჩევიან.

„საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“ ერთ–ერთია იმ ოთხი სამოქალაქო–საზოგადოებრივი ორგანიზაციიდან, რომლებიც იუსტიციის სამინისტროს მიერ 2009 წელს შექმნილი კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს წევრები არიან. ამის მიუხედავად, როდესაც საბჭო ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიისა და მისი განხორციელების სამოქმედო გეგმის შექმნაზე მუშაობდა, ამ პროცესში არასამთავრობო ორგანიზაციები ნაკლებად მონაწილეობდნენ. მიმდინარე სამუშაოს შესახებ ინფორმაცია ამ ორგანიზაციებს დროულად არ მიწოდებოდათ და დოკუმენტების სამუშაო ვერსიებზე საკუთარი კომენტარების მოსამზადებლად დრო აღარ რჩებოდათ.

„ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელის” (ACN) დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ეროვნული ანტიკორუფციული სტრატეგიის შესრულების შეფასებაში სამოქალაქო საზოგადოების მონაწილეობას შეფასების კრიტერიუმების არარსებობა ართულებს, ხოლო კერძო სექტორი ანტიკორუფციულ ღონისძიებებში საერთოდ არ არის ჩართული. ორგანიზაცია ასევე ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საჯარო სექტორის სხვადასხვა დაწესებულებებს შორის ანტიკორუფციულ საკითხებზე თანამშრომლობის არანაირი ოფიციალური მექანიზმი არ არსებობს.[69]

მეორეს მხრივ, ზოგიერთ შემთხვევაში, მთავრობა აღიარებს რეფორმის პროცესში სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობის მნიშვნელობას. მაგალითად, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები წარმოდგენილნი არიან სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოსა და კონტროლის პალატის დავების განმხილველ საბჭოებში. ამასთან ერთად, რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაცია, მათ შორის „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოც,“ ცენტრალურ საარჩევნო კომისიასთან არსებული იმ სამუშაო ჯგუფის წევრები იყვნენ, რომელმაც შეიმუშავა მემორანდუმი ადმინისტრაციული რესურსების ბოროტად გამოყენების დაუშვებლობის შესახებ 2010 წლის მაისის არჩევნების მოსამზადებელ პერიოდში (ასევე 2008 წლის საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნების დროს). სამოქალაქო–საზოგადოებრივი ორგანიზაციების წარმომადგენლები ხშირად არიან ჩართულნი პოლიტიკის შემუშავების პროცესში, თუმცა, როგორც წესი, მათ კანონპროექტებზე კომენტარების მოსამზადებლად ძალზე მცირე დრო ეძლევათ.

როლი: კორუფციის რისკების შემცირება სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელებისას კეთილსინდისიერების გარანტირების გზით (კანონი და პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად უზრუნველყოფს კანონმდებლობა კეთილსინდისიერების დაცვას სახელმწიფო შესყიდვების პროცედურების განხორციელებისას, მათ შორის როგორც მიმწოდებლებზე, ისე თანამდებობის პირებზე სანქციების დაწესებას და მათი გადაწყვეტილებების განხილვისა და გასაჩივრების მექანიზმების არსებობას?

საქართველოს სახელმწიფო შესყიდვების მარეგულირებელი ვრცელი საკანონმდებლო ბაზა აქვს. ეს კანონმდებლობა მთელ რიგ დეტალურ დებულებებს შეიცავს, რომელთა მიზანი პროცესის ობიექტურობის უზრუნველყოფა და კორუფციის რისკების შემცირებაა. კანონში 2009 წელს შესული ცვლილებები ისეთი დამატებითი გარანტიების შექმნას ითვალისწინებს, როგორებიცაა ელექტრონული შესყიდვების სისტემა და დამოუკიდებელი კოლეგია, რომელსაც საჩივრების განხილვა ევალება. ამის მიუხედავად, როგორც ექსპერტები აღნიშნავენ, არსებული პროცედურები პრაქტიკაში ყოველთვის სათანადოდ არ სრულდება და დაწესებულებას, რომელსაც შესყიდვების სისტემის კონტროლი ევალება, ქმედითი ზედამხედველობის განხორციელება არ შეუძლია. ზოგიერთი მექანიზმი მცირე ხნის წინ დაინერგა და პრაქტიკაში მათი ეფექტიანობის შეფასება ჯერ–ჯერობით რთულია.

სახელმწიფო შესყიდვების ზოგადი წესები მოცემულია კანონში „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ,“[70] ხოლო
შესაბამისი პროცედურები უფრო დეტალურად არის აღწერილი დებულებაში „სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელების წესის შესახებ.“ [71]სახელმწიფო შესყიდვებს ცალკეული დაწესებულებები ახორციელებენ, მაგრამ ამ პროცესზე საერთო ზედამხედველობას სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ახორციელებს. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო დამოუკიდებელი უწყებაა, რომელსაც სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებული საქმიანობის კოორდინირება და მასზე მონიტორინგის განხორციელება ევალება. სააგენტო ანგარიშვალდებულია მინისტრთა კაბინეტის წინაშე და მის თავმჯდომარეს პრემიერ–მინისტრი ნიშნავს. სააგენტო ვალდებულია, შემსყიდველი ორგანიზაციებიდან მიღებული ანგარიშების საფუძველზე სისტემატურად შეისწავლოს და გააანალიზოს სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში არსებული მდგომარეობა და მთავრობას შესაბამისი რეკომენდაციები წარუდგინოს, ამავე დროს, უზრუნველყოს, რომ შესყიდვების პროცედურები კანონის შესაბამისად ხორციელდება.[72] ქვემოთ განხილული კანონის მოთხოვნები საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებზეც ვრცელდება.[73]

კანონი სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელების ზოგად მეთოდად ღია ტენდერს ადგენს, რომელსაც რამდენიმე გამონაკლისი აქვს. ბოლო დროს მიღებულ იქნა კანონის რამდენიმე დამატება, რომლებმაც შესყიდვების სტრუქტურა მნიშვნელოვნად შეცვალა. შემოღებულ იქნა ელექტრონული ვაჭრობა, რომელიც ერთიანი ელექტრონული სისტემის საშუალებით ხორციელდება, და ამჟამად საჯარო დაწესებულებებს სახელმწიფო შესყიდვების განსახორციელებლად 3 ტიპის პროცედურის გამოყენება შეუძლიათ: 1) ელექტრონული ტენდერი (200,000 ლარის ან მეტი ღირებულების შესყიდვებისთვის); 2) გამარტივებული ელექტრონული ტენდერი (200,000 ლარამდე ღირებულების შესყიდვებისთვის); 3) გამარტივებული შესყიდვა (5,000 ლარამდე ღირებულების შესყიდვებისთვის).[74] ელექტრონულ ტენდერსა და გამარტივებულ ელექტრონულ ტენდერს შორის ძირითადი განსხვავება მთლიანი პროცედურისთვის გათვალისწინებული დღეების რიცხვია, ხოლო გამარტივებული შესყიდვა შემსყიდველ ორგანიზაციებს საქონლისა და მომსახურების პირდაპირ შეძენის საშუალებას აძლევს.

ღია ტენდერის წესიდან დაშვებულ გამონაკლისებზე 5,000–ლარიანი ზედა ზღვრის შემოღება მნიშვნელოვანი წინგადადგმული ნაბიჯია, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ ადრე ეს ზღვარი 50,000–დან 100,000 ლარამდე მერყეობდა. ამავე დროს, მთლიანად ეს კანონი და მისი ის მოთხოვნები, რომლებიც ღია ტენდერს ეხება, არ ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების მიერ განხორციელებულ მთელ რიგ შესყიდვებზე. ის გარემოება, რომ ამ გამონაკლისების ამომწურავი სია კანონშია მოცემული, მისასალმებელი ფაქტია, მაგრამ ამ სიის ზოგიერთმა პუნქტმა შესაძლოა პრობლემები გამოიწვიოს. მაგალითად, კანონი არ ეხება საქართველოს პრეზიდენტის,
მთავრობისა და ქ. თბილისის მერიის სპეციალური ფონდებიდან („სარეზერვო ფონდები“) გამოყოფილი თანხებით განხორციელებულ შესყიდვებს. [75]

კანონი შეიცავს მთელ რიგ დებულებებს, რომელთა მიზანი ინტერესთა შეუთავსებლობის პოტენციური შემთხვევების გამოვლენის გზით კონტრაქტორთა შერჩევის პროცესის ობიექტურობის უზრუნველყოფაა. ეს წესები ძალზე დეტალური და „საგულდაგულოდ შემუშავებულია.“[76] ტენდერს ატარებს სატენდერო კომისია, რომელიც შემსყიდველი ორგანიზაციის თანამდებობის პირებისგან შედგება. მას შემდეგ, რაც კომისიის წევრებისთვის ცნობილი გახდება პრეტენდენტების ვინაობა, ისინი ვალდებულნი არიან, წერილობით დაადასტურონ, რომ კონკრეტული შესყიდვის განხორციელებაში მათი მონაწილეობა ინტერესთა
შეუთავსებლობას არ გამოიწვევს. ყველა ის პირი, რომელსაც ინტერესთა შეუთავსებლობა წარმოეშობა, ვალდებულია შესყიდვების პროცესში მონაწილეობაზე უარი თქვას. [77] კანონი სუბიექტური გადაწყვეტილებების მიღების საშუალებას ნაკლებად იძლევა, რადგანაც მოითხოვს, რომ
კომისიამ ის შეთავაზება აირჩიოს, რომელიც ყველაზე დაბალი ფასის გადახდას ითვალისწინებს და კომისიის მიერ წინასწარ გამოცხადებულ კრიტერიუმებს აკმაყოფილებს. [78]

კანონი იმ სატენდერო განცხადებების სტანდარტულ შინაარსს ადგენს, რომლებიც ელექტრონული შესყიდვების სისტემაში უნდა განთავსდეს. შემსყიდველი ორგანიზაციები ასევე ვალდებულნი არიან, გამოიყენონ ევროპის კავშირის „შესყიდვების საერთო ტერმინოლოგია.“[79] სატენდერო დოკუმენტებში შეტანილი ნებისმიერი ცვლილება იმავე ერთიან ელექტრონულ სისტემაში უნდა განთავსდეს ტენდერის დასასრულამდე არაუგვიანეს 5 დღისა (გამარტივებული ელექტრონული ტენდერის შემთხვევაში – არაუგვიანეს 2 დღისა).[80]

კანონში აღწერილია ის პროცესი, რომლითაც შესყიდვის ხელშეკრულების შესრულების კონტროლი უნდა განხორციელდეს. შემსყიდველმა ორგანიზაციამ უნდა დანიშნოს კოორდინატორი ან შექმნას ინსპექტირების სპეციალური ჯგუფი. კანონში ჩამოთვლილია ის საზედამხედველო ღონისძიებები, რომლებიც კოორდინატორმა და/ან ინსპექტირების ჯგუფმა უნდა გაატარონ (მაგალითად, ხელშეკრულების შესრულებაზე კონტროლის გეგმისა და გრაფიკის შედგენა, საქონლის ან მომსახურების ხარისხზე ზედამხედველობის განხორციელება). შემსყიდველმა ორგანიზაციამ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს რეგულარულად უნდა მიაწოდოს ინფორმაცია ინსპექტირების ჯგუფის დასკვნების შესახებ (თუმცა ანგარიშგების ზუსტი სიხშირე განსაზღვრული არ არის).[81]

სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ვალდებულია, შექმნას შესყიდვების მონაცემთა ერთიანი საინფორმაციო ბაზა[82] და, ასევე, აწარმოოს შესყიდვებში მონაწილე არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრი.[83] ყველა შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, სააგენტოს განხორციელებული შესყიდვების შესახებ ანგარიშები წარუდგინოს.[84] შემსყიდველი ორგანიზაციები ასევე ვალდებულნი არიან, შესყიდვების პროცესთან დაკავშირებული ყველა დოკუმენტი და მასალა ხელშეკრულების გაფორმებიდან სამი წლის განმავლობაში შეინახონ.[85] სააგენტო უფლებამოსილია, შესყიდვების განხორციელების პროცესის ნებისმიერ ეტაპზე
შემსყიდველ ორგანიზაციებსა და შესყიდვებში მონაწილე პირებს შესყიდვებთან დაკავშირებული ნებისმიერი დოკუმენტის წარდგენა მოსთხოვოს. [86] სააგენტოს ასევე უფლება აქვს, შემსყიდველ ორგანიზაციებს მოსთხოვოს მათი უკანონო ქმედებების
გამოსწორება, ხოლო დადგენილი წესების უხეში და სისტემატიური დარღვევის შემთხვევაში, დააყენოს საკითხი მათთვის დაფინანსების დროებითი შეჩერების შესახებ. [87] კონტროლის პალატას (საქართველოს უმაღლესი აუდიტორული დაწესებულება) აგრეთვე უფლება აქვს, შემსყიდველი ორგანიზაციის აუდიტის მეშვეობით შეამოწმოს სახელმწიფო შესყიდვების პროცესი.[88]

პრეტენდენტებს უფლება აქვთ, შემსყიდველი ორგანიზაციის ან სატენდერო კომისიის ქმედებები თავად ამ ორგანიზაციაში, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოში ან სასამართლოში გაასაჩივრონ. თუ საჩივარი სააგენტოში იქნება წარდგენილი და სააგენტო დაადგენს, რომ მასში გამოთქმული პრეტენზიები საფუძვლიანია, მას უფლება აქვს, შემსყიდველ ორგანიზაციას მისი გადაწყვეტილების შეცვლა უბრძანოს. სააგენტოს ასევე უფლება აქვს, შესაბამის ორგანოებში დასვას კანონდამრღვევთა პასუხისმგებლობის საკითხი. შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, საჩივრის განხილვის პერიოდში შეაჩეროს შესყიდვის განხორციელების პროცესი. შემსყიდველი
ორგანიზაციის და სააგენტოს მიერ საჩივართან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილებები შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოში. [89] კანონის ბოლოდროინდელი დამატებების მიხედვით, სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ვალდებულია, საჩივრების განსახილველად შექმნას სპეციალური კოლეგია, რომელშიც თანაბარი რაოდენობით შევლენ თავად სააგენტოსა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების წარმომადგენლები.[90]

სახელმწიფო შესყიდვებზე სამოქალაქო კონტროლის განხორციელების მიზნით, კანონი მოითხოვს, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოსთან შეიქმნას სამეთვალყურეო საბჭო, რათა უზრუნველყოფილი იქნეს „სახელმწიფო შესყიდვების სისტემის გამჭვირვალობა, სააგენტოს მუშაობის საჯაროობა და დემოკრატიული მართვა.“ საბჭო, რომლის შემადგენლობა 7 წევრით განისაზღვრება, უნდა დაკომპლექტდეს სამოქალაქო საზოგადოებისა და მასმედიის წარმომადგენლებისაგან და მმართველი ორგანოების თანამდებობის
პირებისაგან. საბჭო უფლებამოსილია, შემსყიდველი ორგანიზაციებისგან მიიღოს და შეამოწმოს ნებისმიერი ინფორმაცია. კანონის მოხედვით, საბჭოს სხდომები საჯაროა. [91] ამჟამად სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოსთან არსებულ საბჭოში სამოქალაქო საზოგადოების ორი და მასმედიის ერთი წარმომადგენელი შედის.[92]

„სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონი მთელ რიგ ხარვეზებს შეიცავს. კერძოდ, ის პირდაპირ არ მოითხოვს, რომ სახელმწიფო შესყიდვების პროცესის სხვადასხვა ეტაპზე მასში ჩართულ პირებს რაიმე სპეციალური კვალიფიკაცია ჰქონდეთ. კანონში ასევე არ არის დებულება, რომელიც მკვეთრად გამიჯნავს სატენდერო პროცესის მონაწილე პირთა მოვალეობებს და, მაგალითად, მოითხოვს, რომ საქონლის ან მომსახურების შეფასება, სატენდერო დოკუმენტების დახვეწა და საზედამხედველო საქმიანობის განხორციელება სხვადასხვა პირებს დაევალოთ. კანონი არ ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ სანქციებს (მაგალითად, საჯარო თანამდებობაზე მუშაობის აკრძალვას) იმ პირებისთვის, რომლებიც სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებულ სისხლის სამართლის დანაშაულს ჩაიდენენ. ამასთან ერთად, „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციული ქსელის” (ACN) დასკვნაში აღნიშნულია, რომ კანონი სახელმწიფო შესყიდვების პროცესში მონაწილეობას უნდა უკრძალავდეს იმ კომპანიებს, რომელთა მიმართ არსებობს კორუფციული დანაშაულის გამო სასამართლოს მიერ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი, ხოლო პრეტენდენტებს შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ შერჩეულ შესყიდვის ტიპთან (მაგ. გადაწყვეტილება პირდაპირი შესყიდვის ნაცვლად ღია ტენდერის გამოცხადების შესახებ) დაკავშირებული საჩივრების წარდგენის უფლებას უნდა აძლევდეს.[93]

ამჟამად მოქმედი სისტემა, რომლის მიხედვით ტენდერში გამარჯვებული მხოლოდ საქონლის ან მომსახურების ფასის მიხედვით ვლინდება, ერთის მხრივ, შემსყიდველი ორგანიზაციების მიერ მიკერძოებული გადაწყვეტილებების მიღების შესაძლებლობას ზღუდავს, მაგრამ, ამავე დროს, პრეტენდენტებისთვის ქმნის არასასურველ სტიმულს, რომ ხარჯები ზუსტად არ დააფიქსირონ, ხოლო საქონლისა და მომსახურების ხარისხს სათანადო მნიშვნელობას არ ანიჭებს. იმისთვის, რომ ეს სისტემა ეფექტური იყოს, საჭიროა, რომ მნიშვნელოვანი რესურსები იყოს ჩართული სატენდერო დოკუმენტების შედგენაში და შესყიდვების პროცესის განხორციელებაზე ზედამხედველობის განხორციელებაში. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ამჟამად ასეთი გამოცდილება სავარაუდოდ არ გააჩნია.

სახელმწიფო შესყიდვების ამჟამინდელი პრაქტიკის შეფასებას ის გარემოებაც ართულებს, რომ მას შემდეგ, რაც საქართველომ ელექტრონული შესყიდვების ახალი სისტემა დანერგა ერთი წელიც არ გასულა და პრაქტიკაში მისი ეფექტურობის შესახებ რაიმე მყარი დასკვნის გასაკეთებლად საკმარისი მონაცემები ჯერ–ჯერობით არ არსებობს.

როგორც ჩანს, საქართველოში ღია ტენდერი შესყიდვების განხორციელების ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ინფორმაციით, 2009 წელს პირდაპირ შესყიდვებზე სხვადასხვა შემსყიდველი ორგანიზაციებისთვის გამოყოფილი ფულის მხოლოდ 3 პროცენტი დაიხარჯა, ხოლო 75 პროცენტი ღია ტენდერის მეშვეობით იქნა დახარჯული.[94] ელექტრონული შესყიდვების სისტემის შემოღების შემდეგ მსგავსი მონაცემები ჯერ ხელმისაწვდომი არ არის. ამის მიუხედავად, სავარაუდოა, რომ პირდაპირი შესყიდვების პროცენტული წილი შემცირდა, რადგან ასეთ შესყიდვებზე დასახარჯად დასაშვები თანხის მაქსიმალური ოდენობა მკვეთრად იქნა შემცირებული.

საია–ს ინფორმაციით, სატენდერო პროცედურები ყოველთვის სათანადოდ არ სრულდება. შერჩევის კრიტერიუმები ზოგჯერ მას შემდეგ იცვლება, რაც პრეტენდენტები
განაცხადებს წარადგენენ, ზოგ შემთხვეაში კი, ისინი საერთოდ არ ქვეყნდება. სატენდერო კომისიები ხშირად მათი გადაწყვეტილებების მიზეზებს არ ასახელებენ. [95] ერთ–ერთი ექსპერტი, რომელსაც „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“ გაესაუბრა, აცხადებს, რომ პრაქტიკაში შესყიდვების ხელშეკრულებების შესრულებაზე ზედამხედველობა ყოველთვის სათანადოდ არ ხორციელდება. მაგალითად, 2008 წლის რუსეთ–საქართველოს ომის შედეგად იძულებით გადაადგილებული პირებისთვის კოტეჯების მშენებლობაზე განხორციელებული ზედამხედველობის ხარვეზებმა უარყოფითად იმოქმედა კონტრაქტორების მიერ შესრულებული სამუშაოს ხარისხზე.[96] მონიტორინგის დასკვნიდან, რომელშიც ერთმანეთთან შედარებულია სხვადახვა საჯარო დაწესებულებების საქმიანობა მშენებლობაზე ზედამხედველობის განხორციელების მხრივ, ირკვევა, რომ მცხეთის მუნიციპალიტეტს მშენებლობის ხარისხის უზრუნველყოფა და კორუფციის თავიდან აცილება ნაკლებად შეეძლო, ვიდრე „მუნიციპალური განვითარების ფონდს,“ რომელიც მსოფლიო ბანკის მიერ სამშენებლო პროექტებზე ზედამხედველობის მიზნით შექმნილი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. ფონდის მიერ ჩატარებული საზედამხედველო პროცესსაც პრობლემები ახლდა თან, რადგან იმ პირობებში, როდესაც ქვეყანაში კვალიფიციური სპეციალისტების რაოდენობა ასეთი მცირეა, ზედამხედველი ინჟინრების დამოუკიდებლობის უზრუნველყოფა ფაქტიურად შეუძლებელია და ამ ზედამხედველების მიერ ჩატარებული მონიტორინგი თანმიმდევრულ ხასიათს არ ატარებდა.[97] გამოითქვა ვარაუდი, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო ინსტიტუციურად ჯერ კიდევ სუსტია და მას საზედამხედველო როლის სათანადოდ შესასრულებლად საკმარისი რესურსები არ გააჩნია.[98]

კონტროლის პალატის ბოლოდროინდელი კვლევის შედეგები, რომლებიც მთელ რიგ საჯარო დაწესებულებებში სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებულ კორუფციას ეხება,
შერჩევის პროცედურებისა და ზედამხედველობის მექანიზმების სისუსტესთან დაკავშირებულ ზემოხსენებულ მოსაზრებებს ადასტურებს. [99] ამასთან ერთად, პალატის ანგარიშში ხაზგასმით არის აღნიშნული მუნიციპალურ დონეზე არსებული მთელი რიგი
პრობლემები, რომლებიც შესყიდვების პირობებს, ფასებს, ხელშეკრულების პირობებსა და ხელშეკრულების შესრულებაზე ზედამხედველობის მექანიზმებს უკავშირდება. [100]

წინა პერიოდში, საზოგადოებაში ნაკლები იყო იმის რწმენა, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს შესყიდვებთან დაკავშირებული საჩივრების სათანადოდ განხილვა შეეძლო.[101] მაგალითად, 2009 წელს სააგენტოში მხოლოდ ორი საჩივარი იქნა წარდგენილი. ამის მიუხედავად, როგორც ჩანს, ბოლო დროს მდგომარეობა შეიცვალა. 2010 წელს შეიქმნა დავების განხილვის საბჭო, რომელშიც მთავრობისა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები თანაბარი რაოდენობით არიან წარმოდგენილი. საბჭომ მხოლოდ 2010 წლის პირველი ორი თვის განმავლობაში 13 საჩივარი მიიღო (მათგან 2 სრულად დაკმაყოფილდა, ერთი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და 10–ის დაკმაყოფილებაზე უარი ითქვა).[102]